پیرترین باڵنده‌ی ده‌ریایی جیهان
یەک شەممە, 13 ئازار 2011 20:39


باڵنده‌یه‌كی ده‌ریایی(نه‌وره‌س) مێینه‌ی  به‌ته‌مه‌ن به‌لای كه‌مه‌وه‌ ته‌مه‌نی 60ساڵ ئه‌بێت هێشتا هێلكه‌ ئه‌كات و خه‌ریكه‌ جوجكه‌ ئه‌هینیته‌ دنیاوه‌...
ویزدم..ناوی ئه‌و بالنده‌ به‌ته‌مه‌نه‌یه‌ له‌ جۆری Phoebastria immutabilis  ه‌و نزیكه‌ی 60 سال ته‌مه‌نه‌كه‌یه‌تی هێشتا وه‌ك دایك ئیشی خۆی ئه‌كات ...
ئه‌م وینانه‌ كه‌ له‌مانگی 2ه‌وه‌ گیراوه‌ له‌ ناوچه‌ی (ی مید _ وی) له‌ زه‌ریای ئارام له‌لایه‌ن زه‌وی ناسه‌ ئه‌مریكیه‌كانه‌وه‌ بڵاو كرایه‌وه‌ پیشانی ئه‌دات كه‌ ویزدم به‌تازه‌یی بووه‌ته‌وه‌ دایك..
ئه‌م بالنده‌یه‌ تا ئێسته‌ پێنخ خول له‌ قاچه‌كانیدا به‌ده‌رئه‌كه‌وێت له‌وینه‌كه‌دا ده‌رئه‌كه‌ویت خوله‌كان لێی سوور بووه‌..
ئه‌م خولانه‌ش ئه‌وه‌ نیشان ئه‌ده‌ن كه‌ 5 جار له‌لایه‌ن ئاژه‌لناسانه‌وه‌ بینراوه‌و یه‌كه‌مین جار له‌لایه‌ن (چاندلر رابینز)ه‌وه‌ بینراوه‌ له‌ساڵی 1956 كه‌ ئه‌و كاته‌ خه‌ریكی هێلكه‌ كردن بووه‌...
رابینز له‌و سه‌رده‌مه‌دا ووتویه‌تی ئه‌و بالنده‌یه‌ ته‌مه‌نی 5 ساله‌ ئه‌مه‌ كه‌مترین ته‌مه‌نه‌ كه‌ ئه‌و جۆره‌ بالندانه‌ بتوانن هێلكه‌ی تیدا بكه‌ن،، به‌شیوه‌یه‌كی ناوه‌ندی ئه‌م بالندانه‌ له‌ته‌مه‌نی 8_9 ساڵی ده‌ست به‌هێلكه‌ كردن ئه‌كه‌ن..
به‌م شیوه‌یه‌ش ویزدم له‌م ته‌مه‌نه‌دا زۆر به‌جوانی ئه‌توانیت پارێزگاری له‌ جوجه‌كانی بكات...
كاتێك بالنده‌یه‌كی ده‌ریایی كه‌ له‌ ئاسماندا ئه‌فڕیت باله‌كانی ئه‌كاته‌وه‌ سه‌ره‌رای ئه‌وه‌ی شیوه‌یه‌كی جوان به‌سروشت ئه‌به‌خشیت ،، باڵه‌كانی نزیكه‌ی 3،4مه‌تر ئه‌كریته‌وه‌..
بالنده‌ی ده‌ریایی بانگكه‌ر له‌ نیوان 20 جۆر له‌بالنده‌ ده‌ریاییه‌كان له‌هه‌موویان گه‌وره‌تره‌و له‌ 20 جۆریان 19یان هه‌ره‌شه‌ی له‌ناوچوونیان له‌سه‌ره‌..
بێچووه‌كانی ئه‌م بالندانه‌ له‌ ته‌مه‌نی 3_6 مانگیه‌وه‌ ده‌ست ئه‌كات به‌فڕین خواردنیان ماسی بچووكه‌ ..
ده‌رباره‌ی ویزدم سه‌رۆكی به‌رنامه‌ی خول كێشیه‌كانی بالنده‌كان به‌ده‌ركه‌وت ووتی: ویزده‌م زۆر سه‌ركه‌وتو ده‌ر ئه‌كه‌ویت ئه‌م باڵنده‌ ده‌ریاییه‌ پیرترین بالنده‌یه‌كه‌ كه‌ له‌ 90 ساڵی ڕابردووه‌وه‌ تاكه‌ باڵنده‌یه‌كه‌ ئه‌توانێت ته‌مه‌ن زیاتریش بكات...
هێشتا ڕوون نه‌بووه‌ته‌وه‌ كه‌ گوایه‌ ئه‌م بالنده‌یه‌ چۆن تا ئه‌م ته‌مه‌نه‌ ماوه‌ته‌وه‌ ئه‌توانێت هێلكه‌ بكات ،،هه‌ندێك بۆچوون هه‌یه‌ به‌هۆی خواردنی دیاری كراووو وه‌رزشه‌وه‌ گه‌یشتۆته‌ ئه‌و ته‌مه‌نه‌...
بالنده‌ی ده‌ریایی ئه‌توانێت دووری نێوان 50 هه‌زارمایل واتا له‌ هاوای تا كه‌ناری ڕۆژئاوای ئه‌مه‌ریكا بفڕێت...واش ده‌ر ئه‌كه‌ویت كه‌ ویزده‌م له‌ته‌مه‌نی خۆی نزیكه‌ی دوو تا سێ ملیۆن مایلی بڕیوه‌...



ئاماده‌كردنی // مریوان باوه‌نوری

 
گیانله‌به‌ران - ئاژه‌ڵان
وێنە
سەیرترین مارەکانی جیهان [وێنەی+زانیاری]
ماری (بوا) داری زمروتی ئەم جۆرە مارە ژەهراوی نیە و لە دارستانە باراناوییەکانی باشووری ئەمریکا دەژیت، تا...
وێنە
ئاژەڵێکی سەیر .. ئاسکە لەسەر شێوەی مشک!!
ئاژەڵی شیفرۆتین (Chevrotain) بە زمانی فەرەنسی واتە ئاسکەی مشکی ( Mouse Deer ) بە زمانی ئینگلیزی . ناوە زانستیەکەی بریتیە...
وێنە
ماری سه‌وز!!
له‌م زه‌ویه‌دا جۆره‌ها زینده‌وه‌ر له‌ گیانله‌به‌ر و ڕووه‌ک بوونیان هه‌یه‌، تا...
وێنە
15 شێر چی ده‌که‌ن له‌به‌رده‌م 3 پیاوی ئه‌فریقی دا؟!!
وه‌ک ده‌زانین شێر یه‌کێکه‌ له‌ گیانداره‌ دڕنده‌کان که‌ هێرش ده‌کاته‌ سه‌ر مرۆڤ...
وێنە
وینه‌گه‌لێك له‌ زایمانی دووپشك.
زۆرجار له‌ژیانی ڕۆژانه‌ماندا ده‌رباره‌ی زایمانی گیانه‌وه‌ر و حه‌شه‌ره‌...
وێنە
مه‌یمونێك بێچووه‌ به‌ورێكی وه‌ك بێچووی خۆی قبول كرد...
له‌ سروشتدا هه‌ندێك جار هه‌ندێك ڕووداو دێته‌ پێشه‌وه‌ كه‌مرۆڤ ناتوانیت به‌ئاسانی بڕوای پێ...
وێنە
له‌سطین،،له‌دایک بونی مانگایه‌ک له‌ شیوه‌ی فیل!!
دونیای ئاژه‌ڵ پره‌ له‌ حاڵه‌تی سه‌یر و سه‌مه‌ره،له‌ فه‌له‌سطین مانگایه‌ک له‌دایک...
وێنە
ئه‌و بوونه‌وه‌ره‌ی شێوه‌ی له‌ شێوه‌ی هیتله‌ر ئه‌چێتا
له‌ یه‌کێک له‌ باخچه‌کانی به‌خێو کردنی بوونه‌وه‌ر له‌ ولاتی مالیزیا بوونه‌وه‌رێکی...
وێنە
بچوکترین باڵندەی جیھان
بچووکترین باڵندەی جیھان ، باڵندەی زێرین یان مێش خۆرە ((bee hun mingbird)) ناوی راستی ((mellisuga helenae)) خۆمالی وڵاتی کوبایە...
وێنە
له‌دایک بوونی که‌روێشکێکی بێ گوێچکه‌
له‌ هه‌والێکی سه‌یردا له‌ یه‌کێک له‌ رۆژنامه‌کانی یابان ئه‌وه‌ی راگه‌یاند که‌ له‌...
وێنە
دۆزینه‌وه‌ی مارێكی كوبرای نوێ
كۆمه‌ڵێك له‌ لێكۆڵه‌وه‌رانی به‌ریتانی به‌گه‌ڕان له‌ دارستانه‌كانی ئه‌فه‌ریقای باشوور توانیان جۆرێك...
وێنە
داستانێكی عاشقی و كاریگه‌ر......!!!
له‌گه‌ڵ هاتنی به‌هاری ئه‌مساڵدا ((رودان)) وه‌كو ساڵانی رابردوو دوای بڕینی ڕێگایه‌كی 13هه‌زار كیلۆمه‌تری...
وێنە
گیانه‌وه‌ره‌ مه‌مكداره‌كان...(سوچه‌ڕ)
سوچه‌ڕ (تشی)  گیانه‌وه‌رێكه‌ له‌ كاوێژكه‌ره‌ مه‌مكداره‌كان(شیرده‌ره‌كان) له‌شی به‌ به‌ تیر...
وێنە
وینه‌ی ماسیه‌ك له‌جۆری سه‌رده‌می داینه‌سوره‌كانه‌
گرۆپیك له‌ ژێرده‌ریاییه‌كان و ده‌ریاپشكنه‌ره‌كان توانیان له‌قوڵایی ئاوه‌كانی ئه‌فریقای باشوور...
وێنە
ئه‌و باڵندانه‌ی هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ناوچونیان له‌سه‌ره‌و كه‌م ئه‌بینرین...
گۆڤاری نه‌شناڵ جوگرافی وینه‌ی زۆرجوانی له‌ باڵنده‌ ده‌گمه‌كانی جیهان كه‌ براوه‌ی پێشبڕكیی (بالنده‌...
وێنە
شاخه‌ سه‌یره‌كانی بزنێكی ئه‌فریقایی ...
وینه‌گرێكی به‌توانا له‌كاتی گه‌شت و گوزار و له‌ناوچه‌یه‌كی پارێزگاری كراو له‌ بیابانی (انگاوا له‌...
وێنە
له‌جوانترین دروستکراوه‌کانی خوای گه‌وره‌!!
ئه‌م وێنانه‌ی خواره‌وه‌ وێنه‌ی هه‌ندێک له‌و گیاندارانه‌ن که‌ ڕه‌نگه‌ خۆزگه‌ی زۆرێک له‌ ئێمه‌ بێت...
وێنە
دانانی شاشه‌ی HD بۆ ئاژه‌ڵه‌ شیرده‌ره‌کان!!!
جوتیارێکی ڕوسی گه‌شتۆته‌ ئه‌و ئه‌نجامه‌ی که‌ مانگای خۆشحاڵ ڕێژه‌ی شیردانی زیاتره‌ ،له‌به‌ر ئه‌وه‌...
وێنە
وێنه‌ی گیانداران به‌ ڕه‌نگی سپی..
هه‌ر یه‌ک له‌ گیانداران ڕه‌نگی تایبه‌ت به‌ خۆیان هه‌یه‌،،زۆرجار گیانداران ده‌بینین به‌ ڕه‌نگی جیاواز...
وێنە
ماموث ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ ژیان و له‌ منداڵدانی فیلدا
دوای ونبونی به‌ ملیۆنان ساڵ ، بۆجارێکیتر فیلی ونبو (ماموث) له‌سه‌ر هه‌ساره‌ی زه‌وی به‌ هه‌ولی...

میوان له‌سه‌رهێڵ

کوردژین میوان له‌سه‌رهێڵه