وینه‌ی ماسیه‌ك له‌جۆری سه‌رده‌می داینه‌سوره‌كانه‌
دووشەممە, 14 ئازار 2011 15:40

گرۆپیك له‌ ژێرده‌ریاییه‌كان و ده‌ریاپشكنه‌ره‌كان توانیان له‌قوڵایی ئاوه‌كانی ئه‌فریقای باشوور وینه‌ی ماسییه‌ك بگرن كه‌ تا پێش سالی 1939 وا پێش بینی ئه‌كرا له‌گه‌ل داینا سوره‌كاندا له‌ناوچوون...
ئه‌م جۆره‌ ماسییه‌ كه‌ (سكلانت ) (Coelacanth) ناوه‌كه‌یه‌تی و له‌سالانی 1938 له‌لایه‌ن (مارژوری كارتنی _ لاتیمه‌) كه‌ زانایه‌كی خه‌لكی ئه‌فه‌ریقای باشووره‌ و له‌نیوان گروپێكی ماسی ئاسییدا دۆزییه‌وه‌..
تا پێش ئه‌م دۆزینه‌وه‌یه‌ وا پێش بینی ئه‌كرا ئه‌م جۆره‌ ماسییه‌ ملیۆنه‌ها سال پێش له‌ سه‌رده‌می ده‌ینا سوره‌كاندا له‌ناو چوون ،، به‌لام ئه‌م ماسیه‌ه‌ هێشتا زیندووه‌ و ئه‌ژێت له‌ نێوان قوڵایی ئاوه‌كاندا له‌ناو زه‌ریاكاندا...
له‌و كاته‌وه‌ ئه‌م ماسیه‌ به‌ناوی زانستی (Latimeria chalumnae) ناسراوه‌و .دوای ئه‌وه‌ش له‌ ساڵی 1997 جۆرێكی تری ئه‌م خیزانه‌ به‌ناوی Latimeria menadoensis له‌ ئاوه‌كانی ئه‌نده‌نۆزیا له‌لایه‌ن ژینگه‌ ناسێكه‌وه‌ كه‌ ئه‌مریكی بووه‌ دۆزرایه‌وه‌..
له‌ بنچینه‌ی هه‌واڵی نه‌شناڵ جوگرافی ئه‌م ماسیه‌ به‌ شێوه‌یه‌ك خۆی په‌نهان كردووه‌ كه‌ هیچ كه‌سێك نازانێت چه‌ند جۆرو دانه‌ له‌و ماسیانه‌ ماوه‌ته‌وه‌ وا پێش بینی ئه‌كریت نزیكه‌ی 300 نمونه‌ له‌ ده‌ریاچه‌ی جزایر و كومور ژیان به‌سه‌ر ئه‌به‌ن ..



به‌پێی ئه‌وه‌ی (سلاكانت) له‌ قوڵایی ئاوه‌كاندا ژیان به‌سه‌ر ئه‌بات به‌سه‌ختی ئه‌توانریت بخرێته‌ به‌ر هێرشی كامێرا و وینه‌ی بگیریت ،، به‌م شیوه‌یه‌ش له‌مانگه‌كانی یه‌ك و دوو له‌ ساڵی 2010 تیمیك پیكهینرا و به‌ تایبه‌ت بۆ وینه‌گرتنی ته‌نها جۆره‌ بچووكه‌كانی ئه‌م ماسیه‌ له‌ كه‌نداوی (سودوانا) له‌ ئه‌فه‌ریقای باشوور دوای ئه‌وه‌ی 81 خوله‌ك له‌قولایی ده‌ریادا مانه‌وه‌ له‌گه‌ل 4 سكلانت مه‌له‌یان كرد...




خه‌نده‌ كردن..
سكالانت له‌نیوان هه‌موو ماسیه‌كاندا به‌شیوه‌یه‌كی زۆر جیاواز مه‌له‌ئه‌كات و به‌شیوه‌یه‌ك ئه‌م ماسییه‌ له‌یه‌ك كاتدا باله‌كانی لای چه‌پی و لای راست و پاشان ئه‌وانی تر ده‌كه‌ونه‌ جووله‌ جوله‌كانی زۆر له‌سه‌ر خۆیه‌ و ئه‌گه‌ر بتوانریت ببینرین به‌ئاسانی له‌گه‌لیاندا ئه‌توانیت مه‌له‌ بكه‌یت ..ئه‌م گروپه‌ هه‌ میشه‌ خۆیان له‌و ماسییه‌ ئه‌شارده‌وه‌ به‌لام ئه‌مجاره‌یان ماسییه‌كه‌ به‌شیوه‌یه‌كی گاڵته‌ ئامێز ده‌ركه‌وات وا دیاره‌ ویستوویه‌تی دڵخۆشمان بكات...



كاروبار له‌ قوڵایی ..
ئه‌م گروپه‌ له‌ ماوه‌ی 4 هه‌فته‌دا 21 جار ڕۆشتونه‌ته‌  ژێر ئاو به‌لام ته‌نها 6 جار توانیویانه‌ ئه‌و جۆره‌ ماسییه‌ ته‌ماشا بكه‌ن ئه‌م ماسیانه‌ به‌شه‌و ده‌ر ئه‌كه‌ون له‌ناوچه‌ی سوندوانا ئه‌م گیانه‌وه‌رانه‌ له‌ ژێر ئه‌شكه‌وته‌كانی ژێر ده‌ریای قوڵایی 100 مه‌تری خۆیان په‌نهان ئه‌كه‌ن و ته‌نیا شه‌وان بۆ خواردنی ماسیه‌ بچووكه‌كان دێنه‌ ده‌ره‌وه‌...



بۆ باشتر بینین..پێلویه‌كی شێوه‌ كریستاڵی له‌ شه‌به‌كه‌ی چاوی سلاكانتا بوونی هه‌یه‌ كه‌ تیشكی ڕووناكی وه‌ك ئاوینه‌ به‌رعه‌كس یان پێچه‌وانه‌ ئه‌كاته‌وه‌ ئه‌م تایبه‌ت مه‌ندییه‌ش وا ده‌كات هێزی بینین زیاتر بێت..


نه‌خشه‌و پلانی به‌بێ هه‌له‌ ..
یه‌كه‌مین باڵه‌ پشتی ئه‌م ماسیه‌ له‌ شیوه‌ی كۆلاره‌یه‌كدایه‌ و كه‌ ئه‌توانێت هاوسه‌نگی بۆ دروست بكات له‌كاتێكدا زۆر به‌هیزه‌ و ئه‌توانریت ملیۆنه‌ها سال بمینیته‌وه‌ چونكه‌ ئه‌و كلكه‌ی زۆر به‌ سه‌ختی له‌ناو ئه‌چێت...



ناوی سلاكانت یه‌كه‌مین جار سروشت ناسی سه‌ده‌ی نۆزده‌هه‌م بۆ ئه‌م ناوه‌ی دۆزییه‌وه‌ به‌ زمانی یۆنانی (چالی قایمی پشته‌وه‌) ئه‌م تایبه‌تمه‌ندییه‌ش له‌م ماسییه‌دا به‌دی ئه‌كریت ،،ئه‌توانێت دوومه‌تر درێژ بێت و نزیكه‌ی 100 كیلۆ وه‌زنی هه‌بیت ..




ئاماده‌كردنی // مریوان باوه‌نوری

 
گیانله‌به‌ران - ئاژه‌ڵان
وێنە
سەیرترین مارەکانی جیهان [وێنەی+زانیاری]
ماری (بوا) داری زمروتی ئەم جۆرە مارە ژەهراوی نیە و لە دارستانە باراناوییەکانی باشووری ئەمریکا دەژیت، تا...
وێنە
ئاژەڵێکی سەیر .. ئاسکە لەسەر شێوەی مشک!!
ئاژەڵی شیفرۆتین (Chevrotain) بە زمانی فەرەنسی واتە ئاسکەی مشکی ( Mouse Deer ) بە زمانی ئینگلیزی . ناوە زانستیەکەی بریتیە...
وێنە
ماری سه‌وز!!
له‌م زه‌ویه‌دا جۆره‌ها زینده‌وه‌ر له‌ گیانله‌به‌ر و ڕووه‌ک بوونیان هه‌یه‌، تا...
وێنە
15 شێر چی ده‌که‌ن له‌به‌رده‌م 3 پیاوی ئه‌فریقی دا؟!!
وه‌ک ده‌زانین شێر یه‌کێکه‌ له‌ گیانداره‌ دڕنده‌کان که‌ هێرش ده‌کاته‌ سه‌ر مرۆڤ...
وێنە
وینه‌گه‌لێك له‌ زایمانی دووپشك.
زۆرجار له‌ژیانی ڕۆژانه‌ماندا ده‌رباره‌ی زایمانی گیانه‌وه‌ر و حه‌شه‌ره‌...
وێنە
مه‌یمونێك بێچووه‌ به‌ورێكی وه‌ك بێچووی خۆی قبول كرد...
له‌ سروشتدا هه‌ندێك جار هه‌ندێك ڕووداو دێته‌ پێشه‌وه‌ كه‌مرۆڤ ناتوانیت به‌ئاسانی بڕوای پێ...
وێنە
له‌سطین،،له‌دایک بونی مانگایه‌ک له‌ شیوه‌ی فیل!!
دونیای ئاژه‌ڵ پره‌ له‌ حاڵه‌تی سه‌یر و سه‌مه‌ره،له‌ فه‌له‌سطین مانگایه‌ک له‌دایک...
وێنە
ئه‌و بوونه‌وه‌ره‌ی شێوه‌ی له‌ شێوه‌ی هیتله‌ر ئه‌چێتا
له‌ یه‌کێک له‌ باخچه‌کانی به‌خێو کردنی بوونه‌وه‌ر له‌ ولاتی مالیزیا بوونه‌وه‌رێکی...
وێنە
بچوکترین باڵندەی جیھان
بچووکترین باڵندەی جیھان ، باڵندەی زێرین یان مێش خۆرە ((bee hun mingbird)) ناوی راستی ((mellisuga helenae)) خۆمالی وڵاتی کوبایە...
وێنە
له‌دایک بوونی که‌روێشکێکی بێ گوێچکه‌
له‌ هه‌والێکی سه‌یردا له‌ یه‌کێک له‌ رۆژنامه‌کانی یابان ئه‌وه‌ی راگه‌یاند که‌ له‌...
وێنە
دۆزینه‌وه‌ی مارێكی كوبرای نوێ
كۆمه‌ڵێك له‌ لێكۆڵه‌وه‌رانی به‌ریتانی به‌گه‌ڕان له‌ دارستانه‌كانی ئه‌فه‌ریقای باشوور توانیان جۆرێك...
وێنە
داستانێكی عاشقی و كاریگه‌ر......!!!
له‌گه‌ڵ هاتنی به‌هاری ئه‌مساڵدا ((رودان)) وه‌كو ساڵانی رابردوو دوای بڕینی ڕێگایه‌كی 13هه‌زار كیلۆمه‌تری...
وێنە
گیانه‌وه‌ره‌ مه‌مكداره‌كان...(سوچه‌ڕ)
سوچه‌ڕ (تشی)  گیانه‌وه‌رێكه‌ له‌ كاوێژكه‌ره‌ مه‌مكداره‌كان(شیرده‌ره‌كان) له‌شی به‌ به‌ تیر...
وێنە
پیرترین باڵنده‌ی ده‌ریایی جیهان
باڵنده‌یه‌كی ده‌ریایی(نه‌وره‌س) مێینه‌ی  به‌ته‌مه‌ن به‌لای كه‌مه‌وه‌ ته‌مه‌نی 60ساڵ ئه‌بێت هێشتا...
وێنە
ئه‌و باڵندانه‌ی هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ناوچونیان له‌سه‌ره‌و كه‌م ئه‌بینرین...
گۆڤاری نه‌شناڵ جوگرافی وینه‌ی زۆرجوانی له‌ باڵنده‌ ده‌گمه‌كانی جیهان كه‌ براوه‌ی پێشبڕكیی (بالنده‌...
وێنە
شاخه‌ سه‌یره‌كانی بزنێكی ئه‌فریقایی ...
وینه‌گرێكی به‌توانا له‌كاتی گه‌شت و گوزار و له‌ناوچه‌یه‌كی پارێزگاری كراو له‌ بیابانی (انگاوا له‌...
وێنە
له‌جوانترین دروستکراوه‌کانی خوای گه‌وره‌!!
ئه‌م وێنانه‌ی خواره‌وه‌ وێنه‌ی هه‌ندێک له‌و گیاندارانه‌ن که‌ ڕه‌نگه‌ خۆزگه‌ی زۆرێک له‌ ئێمه‌ بێت...
وێنە
دانانی شاشه‌ی HD بۆ ئاژه‌ڵه‌ شیرده‌ره‌کان!!!
جوتیارێکی ڕوسی گه‌شتۆته‌ ئه‌و ئه‌نجامه‌ی که‌ مانگای خۆشحاڵ ڕێژه‌ی شیردانی زیاتره‌ ،له‌به‌ر ئه‌وه‌...
وێنە
وێنه‌ی گیانداران به‌ ڕه‌نگی سپی..
هه‌ر یه‌ک له‌ گیانداران ڕه‌نگی تایبه‌ت به‌ خۆیان هه‌یه‌،،زۆرجار گیانداران ده‌بینین به‌ ڕه‌نگی جیاواز...
وێنە
ماموث ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ ژیان و له‌ منداڵدانی فیلدا
دوای ونبونی به‌ ملیۆنان ساڵ ، بۆجارێکیتر فیلی ونبو (ماموث) له‌سه‌ر هه‌ساره‌ی زه‌وی به‌ هه‌ولی...

میوان له‌سه‌رهێڵ

کوردژین میوان له‌سه‌رهێڵه