گیانه‌وه‌ره‌ مه‌مكداره‌كان...(سوچه‌ڕ)
چوار شەممە, 30 ئازار 2011 12:45


سوچه‌ڕ (تشی)  گیانه‌وه‌رێكه‌ له‌ كاوێژكه‌ره‌ مه‌مكداره‌كان(شیرده‌ره‌كان) له‌شی به‌ به‌ تیر داپۆشراوه‌ كه‌پێی ئه‌ڵین (سنگ)
له‌كاتی خه‌ته‌ردا ئه‌توانێت له‌و تیرانه‌ی له‌شی سوود وه‌رگریت بۆ به‌رگری كردن له‌خۆی...
ژیژكیش گیانه‌وه‌رێكه‌ به‌هه‌مان شیوه‌ی سوچه‌ر له‌شی به‌تیر پۆشراوه‌ به‌لام ئه‌ندازه‌ی ژیژك له‌ سوچه‌ر بچووكتره‌ و وه‌ك سوچه‌ڕ به‌هێز نیه‌ ...
ناوی زانستی ژیژك  (Hystricomorpha) و سوچه‌ڕیش (Erethizontidae) ...
سوچه‌ڕ وه‌ك ووتمان گیانه‌وه‌رێكه‌ له‌كاوێژكه‌ره‌كانه‌ ،، دركه‌كان (تیر،، سنگ)كانی سه‌ر له‌شی له‌گیانه‌وه‌ره‌كانی تری جیا ئه‌كاته‌وه‌و ئه‌و سنگانه‌ له‌ نزیك ملیه‌وه‌ باریك و درێژن و
له‌كاتێكدا ئه‌وه‌نه‌ ئه‌وه‌شێنیت وه‌ك میزڵدان گه‌وره‌ ئه‌بێته‌وه‌ وه‌ك گیانه‌وه‌رێكی گه‌وره‌ دیته‌ پێش چاو ،، به‌لام سنگه‌كانی نزیكی پشتی كورت ترن و كه‌مێك ئه‌ستورترن به‌ئه‌ڵقه‌ی ڕه‌ش و زه‌رد تاراده‌یه‌ك ڕازێنراونه‌ته‌وه‌،،، سنگه‌كانی نزیكی كلكی كورت ترن و سپین..

ئه‌ندازه‌::
درێژی ئه‌م گیانه‌وه‌ره‌ 70 تا 90 سانتی مه‌تر ئه‌بێت و درێژترین سنگی 18 تا 35 سانتی مه‌تر ئه‌بێت و كێشی له‌ 17 تا 25 كیلۆگرام ئه‌بیت...

شوێنی ژیان...

له‌زۆر جێگاكاندا ئه‌بینرین و ئه‌ژین به‌تایبه‌ت شوینه‌ گشتیه‌كانی دارستان و كیوه‌كان و ده‌شت و بیابانه‌كان هه‌ندێك جاریش له‌ نزیك گونده‌كان و زه‌وییه‌ كشتوكاڵییه‌كان ئه‌بینریت..
به‌زۆری له‌ قاره‌ی ئاسیادایه‌ و به‌تایبه‌ت له‌ناوچه‌ سنوریه‌كانی ئێران و ئازه‌ربایجانی غه‌ربی (ڕۆژئاوا)..

ئه‌م گیانه‌وه‌ره‌ شه‌وگه‌رده‌(به‌شه‌و ده‌رده‌چیت به‌زۆری ) به‌شێوه‌ی تاك ئه‌ژی و هه‌ندێك جار  گروپی خێزانیكیان له‌ لانه‌یه‌كدا پێكه‌وه‌ن ،، به‌پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌ندێك بیروبۆچوون هه‌یه‌ كه‌ گوایه‌ سوچه‌ڕ ناتوانێت تیره‌كانی له‌شی بهاوێت ،، به‌ڵام له‌كاتێكدا ڕووبه‌ڕووی هێرشی گیانه‌وه‌ران بیته‌وه‌ له‌دواوه‌ و له‌ته‌نیشته‌وه‌ هێرش ده‌كاته‌ سه‌ر ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌ به‌ تیره‌كانی له‌شی،،،

خواردن،،، له‌هه‌موو جۆره‌كانی رووه‌ك گیاكان سود وه‌رئه‌گریت ،، به‌تایبه‌ت بۆ خواردنی پیازی كێوی زه‌وی هه‌ڵئه‌دڕێت...

شێوه‌ی زۆر بوون :
له‌ساڵێكدا یه‌كجار زاوزێ ئه‌كات و له‌كاتی بارداری واته‌ ئاوس بوونی 112 ڕۆژه‌و 1تا 4 بێچووی ئه‌بیت ،، درێژی ته‌مه‌نی سوچه‌ر نزیكه‌ی 15 ساڵ ئه‌بێت ..
بێچووه‌كانی به‌موو داپۆشراون و چاویان كراوه‌یه‌و تا دوومانگی له‌گه‌ل دایكیان ئه‌بن و له‌ 1ساڵیدا ئه‌گه‌نه‌ ته‌مه‌نی باڵغ بوون (پێگه‌یشتن) ...

ناوی ئه‌م گیانه‌وه‌ره‌ش به‌ زمانی ئینگلیزی Porcupine ـــــه‌ و به‌شیوه‌یه‌ك به‌پیی ئه‌و زانه‌ش مانی به‌رازی تیری یان تیغی دێت (خوك تیغی ) به‌فارسی ..




ژیژك
ئا/ مریوان باوه‌نوری

 
گیانله‌به‌ران - ئاژه‌ڵان
وێنە
سەیرترین مارەکانی جیهان [وێنەی+زانیاری]
ماری (بوا) داری زمروتی ئەم جۆرە مارە ژەهراوی نیە و لە دارستانە باراناوییەکانی باشووری ئەمریکا دەژیت، تا...
وێنە
ئاژەڵێکی سەیر .. ئاسکە لەسەر شێوەی مشک!!
ئاژەڵی شیفرۆتین (Chevrotain) بە زمانی فەرەنسی واتە ئاسکەی مشکی ( Mouse Deer ) بە زمانی ئینگلیزی . ناوە زانستیەکەی بریتیە...
وێنە
ماری سه‌وز!!
له‌م زه‌ویه‌دا جۆره‌ها زینده‌وه‌ر له‌ گیانله‌به‌ر و ڕووه‌ک بوونیان هه‌یه‌، تا...
وێنە
15 شێر چی ده‌که‌ن له‌به‌رده‌م 3 پیاوی ئه‌فریقی دا؟!!
وه‌ک ده‌زانین شێر یه‌کێکه‌ له‌ گیانداره‌ دڕنده‌کان که‌ هێرش ده‌کاته‌ سه‌ر مرۆڤ...
وێنە
وینه‌گه‌لێك له‌ زایمانی دووپشك.
زۆرجار له‌ژیانی ڕۆژانه‌ماندا ده‌رباره‌ی زایمانی گیانه‌وه‌ر و حه‌شه‌ره‌...
وێنە
مه‌یمونێك بێچووه‌ به‌ورێكی وه‌ك بێچووی خۆی قبول كرد...
له‌ سروشتدا هه‌ندێك جار هه‌ندێك ڕووداو دێته‌ پێشه‌وه‌ كه‌مرۆڤ ناتوانیت به‌ئاسانی بڕوای پێ...
وێنە
له‌سطین،،له‌دایک بونی مانگایه‌ک له‌ شیوه‌ی فیل!!
دونیای ئاژه‌ڵ پره‌ له‌ حاڵه‌تی سه‌یر و سه‌مه‌ره،له‌ فه‌له‌سطین مانگایه‌ک له‌دایک...
وێنە
ئه‌و بوونه‌وه‌ره‌ی شێوه‌ی له‌ شێوه‌ی هیتله‌ر ئه‌چێتا
له‌ یه‌کێک له‌ باخچه‌کانی به‌خێو کردنی بوونه‌وه‌ر له‌ ولاتی مالیزیا بوونه‌وه‌رێکی...
وێنە
بچوکترین باڵندەی جیھان
بچووکترین باڵندەی جیھان ، باڵندەی زێرین یان مێش خۆرە ((bee hun mingbird)) ناوی راستی ((mellisuga helenae)) خۆمالی وڵاتی کوبایە...
وێنە
له‌دایک بوونی که‌روێشکێکی بێ گوێچکه‌
له‌ هه‌والێکی سه‌یردا له‌ یه‌کێک له‌ رۆژنامه‌کانی یابان ئه‌وه‌ی راگه‌یاند که‌ له‌...
وێنە
دۆزینه‌وه‌ی مارێكی كوبرای نوێ
كۆمه‌ڵێك له‌ لێكۆڵه‌وه‌رانی به‌ریتانی به‌گه‌ڕان له‌ دارستانه‌كانی ئه‌فه‌ریقای باشوور توانیان جۆرێك...
وێنە
داستانێكی عاشقی و كاریگه‌ر......!!!
له‌گه‌ڵ هاتنی به‌هاری ئه‌مساڵدا ((رودان)) وه‌كو ساڵانی رابردوو دوای بڕینی ڕێگایه‌كی 13هه‌زار كیلۆمه‌تری...
وێنە
وینه‌ی ماسیه‌ك له‌جۆری سه‌رده‌می داینه‌سوره‌كانه‌
گرۆپیك له‌ ژێرده‌ریاییه‌كان و ده‌ریاپشكنه‌ره‌كان توانیان له‌قوڵایی ئاوه‌كانی ئه‌فریقای باشوور...
وێنە
پیرترین باڵنده‌ی ده‌ریایی جیهان
باڵنده‌یه‌كی ده‌ریایی(نه‌وره‌س) مێینه‌ی  به‌ته‌مه‌ن به‌لای كه‌مه‌وه‌ ته‌مه‌نی 60ساڵ ئه‌بێت هێشتا...
وێنە
ئه‌و باڵندانه‌ی هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ناوچونیان له‌سه‌ره‌و كه‌م ئه‌بینرین...
گۆڤاری نه‌شناڵ جوگرافی وینه‌ی زۆرجوانی له‌ باڵنده‌ ده‌گمه‌كانی جیهان كه‌ براوه‌ی پێشبڕكیی (بالنده‌...
وێنە
شاخه‌ سه‌یره‌كانی بزنێكی ئه‌فریقایی ...
وینه‌گرێكی به‌توانا له‌كاتی گه‌شت و گوزار و له‌ناوچه‌یه‌كی پارێزگاری كراو له‌ بیابانی (انگاوا له‌...
وێنە
له‌جوانترین دروستکراوه‌کانی خوای گه‌وره‌!!
ئه‌م وێنانه‌ی خواره‌وه‌ وێنه‌ی هه‌ندێک له‌و گیاندارانه‌ن که‌ ڕه‌نگه‌ خۆزگه‌ی زۆرێک له‌ ئێمه‌ بێت...
وێنە
دانانی شاشه‌ی HD بۆ ئاژه‌ڵه‌ شیرده‌ره‌کان!!!
جوتیارێکی ڕوسی گه‌شتۆته‌ ئه‌و ئه‌نجامه‌ی که‌ مانگای خۆشحاڵ ڕێژه‌ی شیردانی زیاتره‌ ،له‌به‌ر ئه‌وه‌...
وێنە
وێنه‌ی گیانداران به‌ ڕه‌نگی سپی..
هه‌ر یه‌ک له‌ گیانداران ڕه‌نگی تایبه‌ت به‌ خۆیان هه‌یه‌،،زۆرجار گیانداران ده‌بینین به‌ ڕه‌نگی جیاواز...
وێنە
ماموث ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ ژیان و له‌ منداڵدانی فیلدا
دوای ونبونی به‌ ملیۆنان ساڵ ، بۆجارێکیتر فیلی ونبو (ماموث) له‌سه‌ر هه‌ساره‌ی زه‌وی به‌ هه‌ولی...

میوان له‌سه‌رهێڵ

کوردژین میوان له‌سه‌رهێڵه