ئیمام محمدی غزالی.
یەک شەممە, 24 نیسان 2011 12:45



ناوی ئیمام زین العابدین ئەبو حامد بن محمد بن محمد بن محمد بن أحمدە خەڵكی ئێران بوو لە ساڵی ( 1058ز ) لەدایك بووە ، ئەو سەردەم بەتایبەتی لە جورجان و بوگرس و ئەمانە لەكاتی خۆیدا زۆر بەناوبانگ بوونە ، سێ شارە لە منداڵیدا لەو شارانە دەرسی خوێندووە.
دوایی لەتەمەنی (28)ساڵی تا (34) ساڵی دەستی كردووە بە نوسینی كتێب ، كتێبێكی هەیە بەناوی (مغصل خلاف) لەتەمەنی (34) ساڵی دێتە بەغدا ئەو كات لە بەغدا قوتابخانەیەك هەبوو بەناوی قوتابخانەی (نڤامیە محمد غزالی) لەو قوتابخانەیە وانە دەڵێتەوە ، دوایی دەچێتە سوریا و مەككە و حیجاز لەو (10) ساڵەدا شۆڕشی فكری غزالی دەست پێدەكات كتێبێكی بەناوبانگی هەیە بەناوی (أحیا‌و علوم الدین ، أربعین ) ئینجا ئەوكات تەمەنی (48) ساڵە دەگەڕێتەوە شارەكەی خۆی وە لە تەمەنی (58) ساڵیدا دەمرێ.
لەسەردەمی ئەو (10) ساڵە نوسینێكی زۆری هەبوو لەدوایی لە فەلسەفە هەڵدەگەڕێتەوە كتێبێك دەنوسێ بەناوی .................. كە لەوێدا هێرش دەكاتە سەر فەیلەسوفەكان و دەڵێ ئەوانە خوا لێی گۆڕیون ، لەسەردەمی ئیمام غزالی دا علومی دین زۆر پێشكەوتوو بوو لەهەمان كاتدا ململانێی نێوان ئاراستە ئایینیەكان توند بوو بەتایبەت لەنێوان ئایین و فەلسەفەدا ململانێ هەبوو كۆمەڵگە ئەو تەباییەی نەما ، ئەو زۆر بایەخی بە سیاسەت دەدا و دەڵێ من زۆر بەدوای ڕاستی دا گەڕام لەو كات چوار شت هەبوو زۆر بە وردی لێم كۆڵینەوە ئەمانیش بریتین لەمانەی خوارەوە:

1. علم الكلام: زۆر دیراسەم لەسەری كرد.
2. دواتر دیراسەی باگنیهكانم كرد.
3. دواتر چومە ناو فەلسەفە ڕاستیم نەدۆزیەوە.
4. دواتر لەناو تصوف چومە ناو ڕاستی .
سەردەمی ئەو سەردەمی گەشانەوەی زانست و توند بوونی خیلاف بووە لەنێوان مەزهەبە ئیسلامیەكان ، هەروەها بایەخی بە مەسەلە سیاسیەكان دەدا وەكو كتێبی (نصیحە الملوك) كە تەنها كاری سیاسی خۆی تێدا خستۆتە ڕوو ، لەدوای گەڕانەوەی بۆ زێدی خۆی بڕیار دەدات نەچێتە لای سوڵتانەكان بۆیە شكاتی لێ دەكەن لەگەڵ سوڵتانی ئەو كات باسی مەسەلەكانی دنیا دەكات  بۆیە سوڵتان داوای لێ دەكات قسەكانی بۆ بنوسێتەوە ئەویش كتێبی (نصیحە الملوك) دەنوسێت. پەیوەندی ئایین و سیاسەت دەبەستێتەوە بە پەیوەندی نێوان زاناكان و سیاسییەكان.



بەرقەراری سیاسەت دەبەستێتەوە بە دادپەروەری چونكە لەو سەردەمەدا زوڵم و زۆرداری زۆر بووە. دەبێ: 

1. حاكم ئاگاداری كۆمەڵگا بێت كە چی دەكرێ.

2. سەردانی خەڵك بكات.

3. نەهێڵێ دەست و پێوەندەكان زوڵم بكەن.

4. عیبادەت و خەڵوەتی شەوانەی هەبێ.

5. خەڵك ڕازی بكات.

6. خۆی توڕە نەكات.

7. خواردن و خواردنەوە زۆر نەخوات و نەخواتەوە.

دوو مەعریفە بۆ پاشا گرنگە ئەوانیش بریتین لەمانەی خوارەوە:
1. مەعریفەی دنیایی.
2. مەعریفەی ئاخیرەت ، كە ئەمەیان گرنگترە.

ئامادەکردنی:: سورێن & رەنج

 
ئاینی
وێنە
تۆ زیندویت ، خۆت مه‌خه‌ ڕیزی مردووانه‌وه‌ !
کاتێ په‌روه‌ردگار ئاده‌م (علیه‌ السلام)ی دروست کرد و له‌به‌هه‌شتدا داینا ، بۆ ماوه‌یه‌ک ...
وێنە
مردن له‌ به‌هه‌شت نییه‌
له‌ئه‌بو سه‌عید و ئه‌بو هوره‌یره‌ ده‌گێڕنه‌وه‌ (ڕه‌زاو ڕه‌حمه‌تی خوایان...
وێنە
ئارام گرتن (الصبر) به‌رامبه‌ر به‌ ژیان
جوانترین ڕه‌وشتی مرۆڤ له‌وه‌دایه‌ که‌ به‌رامبه‌ر ‌هه‌موو ڕووداو و سروشه‌کانی ژیان...
وێنە
18 رێگا بۆ چوونه‌ ناو به‌هه‌شت
1 : پێغه‌مبه‌ر درودی خودای لێبێت ده‌فه‌رموێت : هه‌ر كه‌سێك بگات به‌ خودای خۆی و هیچ هاوه‌ڵێكی...
وێنە
ڕۆژێكیان گریام بۆ زۆری گوناهم،كه‌می چاكه‌م،فرمێسك له‌ چاوم به‌ خوڕ هاته‌ خواره‌وه‌....
وتی: چیته‌ ئه‌ی به‌نده‌ی خودا؟ وتم :تۆ كێی؟ وتی:فرمێسكه‌كانتم.. وتم:ئه‌ی بۆ ئاوا به‌ خوڕ...
وێنە
وتارێکی کورت و په‌ندێکی گه‌وره‌!!
ئه‌گێرنه‌وه‌ پیاوێکی دانای ڕیش سپی ، بۆ به‌جێگه‌یاندنی نوێژ به‌ره‌و مزگه‌وت...
وێنە
خـــانـــمـــان ڕووخـــســـاری دره‌وشــــاوه‌ت ئـــه‌وێـــت ؟؟
نوێژ یه‌كیكه‌ له‌و فه‌رمانانه‌ی كه‌ خالق لێمان داوائه‌كات ،، ڕۆژانه‌ پێنج فه‌رز نوێژ...
وێنە
نـــوێـــژی بــه‌یــانــی وه‌ك گــه‌وره‌تــریــن
‌ تیشكی خۆر له‌ كاتی هه‌ڵهاتنی دا نزیكه‌ له‌ ڕه‌نگی سوره‌وه‌ ،، ئه‌م ڕه‌نگه‌ش چالاكی...
وێنە
ڕه‌وشت به‌رزی پێغه‌مبه‌رمان (د.خ) هۆیه‌کی تره‌ بۆخۆشویستنی..
به‌ناوی خودای به‌خشنده‌ی میهره‌بان که‌باسی ڕه‌وشت و ئاکاری پێغه‌مبه‌ر (د.خ) ئه‌که‌ین،...
وێنە
قـسـ ـ ـه‌کردنی دۆزه‌خ
دۆزه‌خ یه‌کێکه‌ له‌ دروستکراوه‌کانی خوای په‌روه‌ردگار ، که‌ ده‌بینێت و قسه‌و ئاخاوتن ...
وێنە
ئارامبگره‌، تۆ نزیکیت له‌سه‌رکه‌وتنێکی گه‌وره‌..
ئارامگرتن جوانیه‌که‌، که‌ جوانیه‌کی دی به‌ مرۆڤ ئه‌به‌خشێت، هۆیه‌کی تره‌ بۆ...
وێنە
قــه‌باره‌ی جــه‌سته‌ی دۆزه‌خیــه‌کان
خه‌ڵکان له‌هه‌ر ته‌مه‌نێکدا بمرن  خوای گه‌وره‌ هه‌ر له‌ته‌مه‌نی سی و سێ (33) ساڵیدا...
وێنە
ئــه‌و كــاتــانــه‌ی كـه‌ یــادی خــالــق ئــه‌كــه‌یــت ئــاسـتوده‌تــریـنـی ....
عیباده‌ت كردن هه‌میشه‌ ئاسوده‌یی یه‌كی تره‌ بۆ مان ،، ئه‌و كاتانه‌ی كه‌ سه‌رقاڵی زیكر...
وێنە
پاڕانه‌وه‌
خودایه‌ من که‌ زۆر تاوانبارم، تۆ ئاگاداریت و به‌خشینت زۆر زیاتره‌، لێخۆشبوونت بڕژێنه‌...
وێنە
ئــــــــــایـــــــــا ئه‌زانیت؟
-  ئایا ئه‌زانیت یه‌که‌م که‌س که‌ ئاواتی مردنی خواست  پێخه‌مبه‌ر يوسف ڕه‌زای خوای...
وێنە
چی بۆره‌مه‌زان كراوه‌
هه‌مومان ده‌زانین چه‌ندرۆژێكی كه‌می ماوه‌ كه‌ره‌مه‌زان ببێت به‌میوانێكی خۆشه‌ویستی...
وێنە
بە متمانە و باوەڕ و هیواوە ژیان بەسەر بەرن.
بەناوی خودای بەخشندەی میهرەبان ١- Confidence متمانە و دڵنیایی: خەڵکی لادێ بڕیاریان داوە کە بۆ بارینی باران ...
وێنە
با نوێژەکانت پچر پچر نەبن و خۆت لەتوڕەیی خودا بپارێزە
بسم الله الرحمن الرحیم نوێژ گەورەترین فەرمانى خودایە کۆلەکەى ئاینى پاکى ئیسلامە خاوەن بیرو باوەرى پاک...
وێنە
گفتوگۆی تۆبەکارێک بۆ شەیطان..
شەیطان لەوەتەی هەم دژم وەستاوی و دژایەتیم ئەکەی، سوپاکانت بۆم ئەنێری تا لەخشتەم بدەی و لاڕێم بکەی، لەوەتەی...
وێنە
له‌ شته‌ سه‌ر سورهینه‌ره‌كانی نیشانی پیَغه‌مبه‌ر درا له‌ شه‌و رۆییدا
1 / دوونیا : پیَغه‌مبه‌ر دوونیاى نیشان درا له‌ سه‌ر شیَوه‌ى پیریَك . 2 / إبلیس : نیشانی...

ناردنی بابه‌ت

sirwan@kurdzhin.net
یان
sozi@kurdzhin.net

میوان له‌سه‌رهێڵ

کوردژین میوان له‌سه‌رهێڵه