چــه‌ند زانیــاریــه‌کی نوێ له‌ جیهان؟!
یەک شەممە, 05 حوزەیران 2011 15:29



ئایا ئه‌زانی که‌   ڕێژه‌ی دانیشتوانی جیهان تا 50 ساڵی داهاتوو له‌ 9 ملیار که‌س تێپه‌ر ئه‌کات؟

ئایا ئه‌زانی که‌   به‌رزی بورجی ئیڤڵ له‌ سه‌رماو گه‌رما به‌هۆی کشانو چونه‌وه‌یه‌ک نزیکه‌ی 16 سم ئه‌گۆڕێت؟

ئایا ئه‌زانی که‌   زۆرترین ڕۆژنامه‌کان له‌ صین چاپ ئه‌کرێت ، ڕۆژانه‌ 100 ملیۆن یان بڵێین 10% ڕۆژنامه‌کانی جیهان؟

ئایا ئه‌زانی که‌   1300 هه‌ساره‌ی هێنده‌ی زه‌وی له‌ ناو هه‌ساره‌ی موشته‌ری جێگای ئه‌بێته‌وه‌؟

ئایا ئه‌زانی که‌   خه‌ڵکی ئه‌مریکا ڕۆژانه‌ به‌ شێوه‌ی  تێکرایی ، 73000 متر چوارگۆشه‌ پیتزا ئه‌خۆن؟

ئایا ئه‌زانی که‌   له‌ تارانی پایته‌ختی ئێران ڕۆژانه‌ 27 که‌س به‌هۆی پیسی هه‌واوه‌ گیان له‌ده‌ست ئه‌ده‌ن؟

ئایا ئه‌زانی که‌   ژماره‌ی ئه‌و صینیانه‌ی که‌ ئینگلیزی ئه‌زانن، زیاتره‌ له‌و ئه‌مریکیانه‌ی که‌ ئنگلیزی ئه‌زانن؟

ئایا ئه‌زانی که‌   کێشی شــاخی سه‌هۆڵینی ناوه‌راست 20 ملیۆن ته‌ن ئه‌بێت؟

ئایا ئه‌زانی که‌   خێراترین شه‌مه‌نده‌فه‌ری جیهان 581 کم له‌ کاتژمێرێکدایه‌ که‌ ئه‌مه‌ش ته‌نها له‌ وڵاتی یابانه‌؟

ئایا ئه‌زانی که‌   کۆنترین بینا له‌ جیهاندا له‌ تۆکیۆیه‌ ، که‌ مێژوه‌که‌ی ئه‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ 50هه‌زار ساڵ پێش ئیستا؟

ئایا ئه‌زانی که‌   وڵاتی تایوان له‌ لایه‌نی جوگرافیاییه‌وه‌ له‌ ترسناکترین خاڵی جیهاندا خۆی ئه‌بینێته‌وه‌؟

ئایا ئه‌زانی که‌   ساڵانه‌ 86 ملیۆن که‌س بۆ ژماره‌ی دانیشتوانی زه‌وی زیاد ئه‌بێت؟

ئایا ئه‌زانی که‌   تێکرای ته‌مه‌نی ناوه‌ندی ژنانی یابانی 84 ساڵه‌ ، له‌ کاتێکدا که‌ تێکرای ته‌مه‌نی ناوه‌ندی ژنانی بوتسوانایی ( باشوری ئه‌فریقا) له‌ 39 ساڵ تێپه‌ر ناکات؟
ئایا ئه‌زانی که‌   له‌ ڕوسیا ساڵانه‌ زیاتر له‌ 12 هه‌زار ژن به‌هۆی توندوتیژی خێزانیه‌وه‌ گیان له‌ده‌ست ئه‌ده‌ن؟

ئایا ئه‌زانی که‌   ژماره‌ی ئه‌و ژنانه‌ی کاری ئارایشتگا ئه‌که‌ن له‌ به‌رازیل زیاترن له‌ عه‌سکه‌ری ئه‌و وڵاته‌؟
ئایا ئه‌زانی که‌   پێنجیه‌کی خه‌ڵکی جیهان به‌ ده‌سکه‌وتی 1$ ڕۆژانه‌ ژیانیان به‌سه‌ر ئه‌به‌ن؟

ئایا ئه‌زانی که‌   13 ملیۆن ودوسه‌دهه‌زار ئه‌مریکی له‌ درێژه‌ی یه‌ک ساڵدا نه‌شته‌رگه‌ری جوانکاریان بۆ ئه‌نجام دراوه؟

ئایا ئه‌زانی که‌   له‌ هندستان 44 ملیۆن منداڵ وه‌ک کرێکار کاریان پێ ئه‌کرێت؟

ئایا ئه‌زانی که‌   به‌هۆی پێکدادانی ئامێره‌کانی گواستنه‌وه‌ له‌ جیهاندا به‌ تێکرا له‌ هه‌ر خوله‌کێکدا 2 که‌س گیان له‌ده‌ست ئه‌ده‌ن؟

ئایا ئه‌زانی که‌   ڕۆژانه‌ حه‌وتیه‌کی خه‌ڵکی جیهان به‌ برسێتی به‌سه‌ر ئه‌به‌ن که‌ ئه‌گاته‌ 800 ملیۆن که‌سی برسی؟

ئایا ئه‌زانی که‌   له‌وانه‌یه‌ له‌ ساڵی 2040 نه‌وتی خه‌زنکراوی ژێر زه‌وی له‌ جیهاندا کۆتایی پێبێت؟

ئایا ئه‌زانی که‌   82% ئه‌و که‌سانه‌ی جگه‌ره‌ ئه‌کێشن له‌و وڵاتانه‌دان که‌ له‌ گه‌شه‌کردندان؟

ئایا ئه‌زانی که‌    له‌ قاره‌ی ئه‌فریقا نزیکه‌ی 30 ملیۆن توشبوو به‌ ئایدز هه‌یه‌؟

ئایا ئه‌زانی که‌   ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ به‌هۆی خۆکوژیه‌وه‌ گیانیان له‌ده‌ست ئه‌ده‌ن ، زیاترن له‌و که‌سانه‌ی که‌ به‌هۆی شه‌ره‌کانیانه‌وه‌ گیان له‌ده‌ست ئه‌ده‌ن؟
ئایا ئه‌زانی که‌   ساڵانه‌ 2 ملیۆن کچی گه‌نج و ژن خه‌ته‌نه‌ ئه‌کرێن له‌ جیهاندا؟

ئایا ئه‌زانی که‌   27 ملیۆن که‌س وه‌ک به‌نده‌ له‌ جیهاندا هه‌یه‌؟

ئایا ئه‌زانی که‌   ئه‌گه‌ری توشبوون به‌ نه‌خۆشیه‌ ده‌رونیه‌کان له‌ خێزانه‌ هه‌ژاره‌کاندا سێ ئه‌وه‌نده‌ی هه‌مان نه‌خۆشیه‌ له‌و خێزانانه‌ی که‌ هه‌ژار نین و له‌ خۆشیدا ئه‌ژین؟

ئایا ئه‌زانی که‌   کورتترین شه‌ڕ له‌ ساڵی 1896 له‌ نێوان به‌ریتانیا و زانزیباردا بوو که‌ 38 خوله‌کی خایاند؟

ئایا ئه‌زانی که‌   70% نه‌وتی هه‌نارده‌کراوی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌راست له‌ که‌ناڵی سوئیس ڕه‌وانه‌ ئه‌کرێت ؟

ئایا ئه‌زانی که‌   ئه‌ندونوزیا چواره‌مین وڵاتی قه‌ره‌باڵغه‌ له‌ جیهاندا له‌دوای هه‌ریه‌ک له‌ صین و هندستان و ئه‌مریکاوه‌ دێت ؟

ئایا ئه‌زانی که‌   درێژی ته‌مه‌نی خه‌ڵکی سوید و صین له‌ هه‌موو وڵاتانی تری دونیا زیاتره‌؟

ئایا ئه‌زانی که‌   75% له‌ خێزانه‌کانی ئه‌مریکا ژنه‌کانیان به‌رپرسی به‌ڕیوه‌بردنی دارایی ماڵه‌کانیان ؟

ئایا ئه‌زانی که‌   ئه‌رده‌نیه‌کان قه‌ڵه‌وترین خه‌ڵکانی جیهانن ، 75% ژنان و 60% پیاوانیان قه‌ڵه‌ون؟

ئایا ئه‌زانی که‌   30 ئه‌وه‌نده‌ی ئه‌و خه‌ڵکانه‌ی ئێستا له‌سه‌ر زه‌وی ئه‌ژین ، له‌ ژێر خاکدان و نێژراون؟

ئایا ئه‌زانی که‌   وڵاتی صین زۆرترین دراوسێی هه‌یه‌ له‌ جیهاندا که‌ هاو سنوره‌ له‌گه‌ڵ 13 وڵاتی دراوسێی؟

ئایا ئه‌زانی که‌   فراوانی پانتایی زه‌وی 515 ملیۆن کیلۆمه‌تر چوارگۆشه‌یه‌؟

*************
خه‌مبار هه‌ڵه‌بجه‌یی

 
زانیاری
وێنە
رووناکی شاشەی کۆمپیوتەر زیان بەخشە
توێژینەوەییەکی نوێی زانستی ئەوەی ئاشکرا کردووە کە رووناکی تەلەفزیۆن و کۆمپیوتەر  لە شەواندا کاریگەری...
وێنە
خەوتنی راستەوخۆ دوای نان خواردن دەبێتە هۆی توش بوون بە جەلتەی مێشک
  کۆمەلەی ئەروپیی بۆ نەخۆشیەکانی دڵ و مێشک لە توێژینەوەییەکی پزیشکیدا روونیان کردەوە  : کە خەوتنی...
وێنە
ڤیتامین "سی" پەستانی خوێن کەم دەکاتەوە
  توێژینه‌وه‌یه‌کی نوێی پزیشکی ئه‌وه‌ی ده‌رخستووه‌ که‌ خواردنی ئه‌و مادانه‌ی که‌...
وێنە
ناسا له‌ رێگه‌ی ته‌لیسکۆبی نهێنی چاودێری گه‌ردوون ده‌کات
رۆژنامه‌ی گاردیانی به‌ریتانی ئه‌وه‌ی  بلاوکرده‌وه‌ که‌ ده‌زگای " ناسا"ی...
وێنە
هۆرمۆنی ئه‌سترۆجین برین زوو چاک ده‌کاته‌وه‌
پسپۆرانی به‌ریتانی ئاماژه‌یان به‌وه‌دا که‌ به‌کارهێنانی هۆرمۆنی ژن " ئه‌سترۆجین "...
وێنە
خواردنه‌وه‌ی زۆری قاوه‌ زیان ده‌گه‌ینێت به‌ چاو
توێژینه‌وه‌ییه‌کی نوێی زانستی ئه‌وه‌ی روون کرده‌وه‌ که‌ خواردنه‌وه‌ی قاوه‌ به‌...
وێنە
زیادبوونی کێشی له‌ش په‌یوه‌ندی نیه‌ به‌ سه‌رئێشه‌
توێژینه‌وه‌یه‌کی نوێی زانستی ئه‌وه‌ی روون کرده‌وه‌ که‌ توش بوونی ئافره‌تان به‌...
وێنە
شیرپیدانی سروشتی به‌ منال دووری ده‌خاته‌وه‌ له‌ خه‌مۆکی له‌ کاتی هه‌رزه‌کاریدا
توێژینه‌وه‌یه‌کی نوێی زانستی ئه‌وه‌ی روون کرده‌وه‌ که‌ پێدانی شیری دایک به‌...
وێنە
شوتی بخۆن
بۆ رزگاربوون له‌ ژه‌هراوی بوونی ئه‌ندامه‌کانی ناوه‌وه‌ی له‌ش و هه‌روه‌ها خاوێن...
وێنە
گوێز هندی پارێزگاری له‌ ددانه‌کان ده‌کات
توێژینه‌وه‌یه‌کی نوێی زانستی ئه‌وه‌ی روون کرده‌وه‌ که‌ گوێز هندی کاریگه‌ری باشی...
وێنە
خۆت بپارێزە لە وشکی پێست لە رەمەزاندا
لە دیراسەیەکی زانکۆی ماريلاندی پزیشکی کە کراوە دەرکەوتووە کە وشکی لەش کاریگەریەکی خراپی دەبێتە بۆسەر...
وێنە
نوێژ رێگری ده‌کات له‌ توش بوونی مێشک به‌ لاوازی
توێژینه‌وه‌یه‌کی نوێی زانستی ئسیرائیلی - ئه‌مه‌ریکی ئه‌وه‌ی ده‌رخستووه‌ که‌ نوێژکردن...
وێنە
جلی ته‌سک کاریگه‌ری خراپی هه‌یه‌ بۆ سه‌ر پیاوان
توێژینه‌وه‌ییه‌کی نوێی زانستی ئه‌وه‌ی روون کرده‌وه‌ که‌ جلی ته‌سک ته‌نها زیان به‌...
وێنە
دروستکردنی حه‌بێک بۆ رێگرتن له‌ ئایدز
بۆ یه‌که‌م جار له‌ ولاتی ئه‌مه‌ریکا زانایان جۆره‌ حه‌بێکیان داهێانوه‌ که‌ ئه‌گه‌ری...
وێنە
که‌م خه‌وی ده‌بێته‌ هۆی قه‌له‌و بوون
توێژینه‌وه‌یه‌کی نوێی زانستی ئه‌وه‌ی روون کرده‌وه‌ که‌ که‌م خه‌وتن ده‌بێته‌ هۆی...
وێنە
قاوه‌ ده‌بێته‌ هۆی لاوازکردنی ماسولکه‌کانی له‌ش
توێژینه‌وه‌یێکی نوێی زانستی ئه‌وه‌ی روون کردۆته‌وه‌ که‌ قاوه‌ رێگری ده‌کات له‌...
وێنە
که‌م بوونی هۆرمۆنی نێرینه‌ ته‌نها پیربوون هۆکار نیه‌
توێژینه‌وه‌یه‌کی نوێی زانستی ئه‌وه‌ی روون کرده‌وه‌ که‌ که‌م بوونی هۆرمۆنی نێرینه‌...
وێنە
باڵنده‌کان ده‌نگی مرۆڤ ده‌ناسنه‌وه‌
توێژینه‌وه‌یه‌کی نوێی زانستی ئه‌وه‌ی ده‌رخستووه‌ که‌ باڵنده‌کان توانای ئه‌وه‌یان...
وێنە
شه‌کر تواناکانی مێشک له‌ وه‌رگرتنی زانیاری که‌م ده‌کاته‌وه‌
توێژینه‌وه‌یه‌کی نوێی زانستی نوێ ئه‌وه‌ی روون کرده‌وه‌ که‌ خواردنی رێژه‌یه‌کی زۆر...
وێنە
وه‌رزش رێگری ده‌کات له‌ توش بوون به‌ زه‌هایمه‌ر
توێژینه‌وه‌یه‌کی نوێی زانستی ئه‌وه‌ی روون کرده‌وه‌ که‌ ئه‌نجامدانی وه‌رزش...

ناردنی بابه‌ت

sirwan@kurdzhin.net
یان
sozi@kurdzhin.net

میوان له‌سه‌رهێڵ

کوردژین میوان له‌سه‌رهێڵه