كۆمەڵناسی لادێیی
شەممە, 30 تەمموز 2011 09:59



كۆمەڵناسی لادێیی: لقێكە لە لقەكانی كۆمەڵناسی گشتی كە باس لە دیاردە كۆمەڵایەتی و ئابوری و سیاسی یەكانی كۆمەڵگای لادێی دەكات لە قۆناغە جیاوازەكانی مێژووی مرۆڤایەتیدا بە شێوەیەكی گشتی، هەروەها كۆمەڵگای لادێی بە شێوەیەكی تایبەتی، زۆر لە زاناو بیرمەندەكان باسی كۆمەڵگای لادێییان كردووەو جیایان كردۆتەوە لە كۆمەڵگای شارنشینی یەكێك لەو زانایانە زانای عەرەبی (ئیبن خەلدون) كە باسی كۆمەڵگای كۆچەری و شارنشینی دەكات هەروەها زانای ئەلمانی (فێردینان تونێس) باسی دوو چەمكی (جماین شافت وە جیژل شافت) دەكات.
هەروەها (ڕۆبەرت) باسی كۆمەڵگای كولتوری فۆلكلۆرو شـارســتانـی دەكــات هــەروەهـا (چـــارلــس كووڵی) باسی گرووپە سەرەتاییەكان و لاوەكیەكان دەكات هەروەها زانا (سۆرۆكۆن) باسی سێ جۆرە پەیوەندی كۆمەڵایەتی دەكات ئەوانیش بریتین لە :
1. پەیوەندی خێزانی.
2. پەیوەندی گرێ بەست.
3. پەیوەندی زۆرەملێ.
بەڵام هەردوو زانای ئەمریكی (بۆمس، بیگل) لە ژێر ڕۆشنایی زانای ئەڵمانی (فرید) چەند پێوەرێكیان دانا بۆ جیاكردنەوەی كۆمەڵگای شارنشینی نالادێی پێوەرەكانیش بریتین لە:

پێوەرەكانی جیاكردنەوەی كۆمەڵگای شارنشینی نالادێی بریتین لەمانەی خوارەوە:

1. لەكۆمەڵگای لادێیدا پەیوەندیە كۆمەڵایەتییەكان بە دوو ئاراستەدا دەڕۆن بەڵام لە كۆمەڵگای شارنشینی دا یەك ئاراستەیان هەیە.
2. لەجۆری یەكەم دا پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكان شێوازی خۆبەخت كردنیان پێوە دیارە بەڵام لە جۆری دووەم دا زۆرە ملێی تێدا هەیە.
3. لەجۆری یەكەم دا كۆمەڵە مرۆڤەكان یەكیان گرتووە بەڵام لەجۆری دووەم دا جیاوازن و دژی یەكترن.
4. لەجۆری یەكەم دا پەیوەندییە كۆمەڵایەتیەكان درێژ خایەنن بەڵام لە جۆری دووەم دا كاتین وە یان كورتن.
5. لەجۆری یەكەم دا كولتورێكی پیرۆز هەیە بەڵام لە جۆری دووەم دا كولتورێكی عەلمانی هەیە.


6. لەجۆری یەكەم دا ڕەفتاری لاسایی كردنەوە هەیە لە جۆری دووەم دا ڕەفتارەكان زیاتر ئامانج دارن.
7. ڕەفتار لەجۆری یەكەم دا لەژێر كاریگەری سۆزدایە بەڵام لە جۆری دووەم دا لە ژێر كاریگەری بیركردنەوەو پلان و ئامانج دایە.
8. دەسەڵاتی كەسایەتی لە كۆمەڵگای لادێی دا هەیە بەڵام لە شاردا دەسەڵاتی فەرمی باوە.
9. لەجۆری یەكەم دا دەسەڵات و ماف و ئەرك و بەرپرسیاریەتی تاڕادەیەك ڕوون و ئاشكرا نی یە بەڵام لەجۆری دووەم ڕوون و ئاشكرایە.
10. ڕۆڵەكان تەواوكەری یەكترن لە كۆمەڵگای لادێی دا بەڵام جیاوازن و دژی یەكترن لە كۆمەڵگای شارنشینی دا.

ئەو جیاوازیانەی كە باسمان كردن قوتابخانەی كۆمەنیستی( شیوعی) پێی وایە كە جیاوازییەكان دەگەڕێتەوە بۆ پەیدابوونی كۆمەڵگای چینایەتی كە ئەمەش بووە هۆی سەرهەڵدانی ئامێری دەوڵەت ئەو ئامێرەش لە شارەكاندا كۆبووەوە یان دامەزرا ئەمەش بووە هۆی بایەخ دان بە شارەكان و فەرامۆش كردنی لادێكان

جیاوازیە سەرەكیەكانی ئەم كۆمەڵگایە لەلایەنی ئابوریەوە بریتین لەمانەی خوارەوە :

1. كۆمەڵگای لادێی كۆمەڵگایەكی بەرهەم هێن و بە كاربەرە لەهەمان كاتدا واتا كۆمەڵگایەكی خۆ بژێوە بەڵام كۆمەڵگای شارنشین كۆمەڵگایەكی بەكاربەرە بەشێوەیەكی گشتی.

2. لەسەر ئاستی كڕین و فرۆشتن ژیانی ئابوری لادێ پشت دەبەستێ بە پرۆسەی ئاڵوگۆڕی شتومەك بە شتومەك بەڵام لە سەردەمی پێشكەوتنی سەرمایەداری دا دەگۆڕێت بۆ ئاڵوگۆڕكردنی كەل و پەل بە سەرمایە.

3. كاری سەرەكی كۆمەڵگای لادێ نشینی كشتوكاڵ و ئاژەڵ داریە بەڵام لە شاردا بازرگانی لە
دوایی دا پیشەسازی و لەسەردەمی ئێستاش دا زیاتر ئاڵوگۆڕكردنی سەرمایە بە سەرمایە یە.

ئاماداکردنی سورێن & ره‌نج
تایبه‌ت به‌کوردژین

 
ده‌رونناسی
وێنە
خۆشبه‌ختی‌ و به‌دبه‌ختی‌
خۆشبه‌ختی‌ ئاسووده‌ی‌ و ئارامی‌ دڵ و ده‌روونی‌ مرۆڤه‌كانه‌كانه‌ وه‌...
وێنە
فۆبیابوون لە مندا
بەدەر لە سروشتەكانی ژیان، هەمیشە سروشتێكیتر خۆی حەشارداوە، سروشتێك كە لای ئێمە سروشت نییە، بەڵام لە ئەنجامی...
وێنە
ژیانی به‌ته‌نیا ده‌بێته‌ هۆی زیادبوونی خه‌مۆکی
توێژینه‌وه‌یه‌کی نوێی زانستی ئه‌وه‌ی ده‌رخستووه‌ که‌ ئه‌و که‌سانه‌ی به‌...
وێنە
نه‌خۆشی شیزۆفرینیا یان جنۆكه‌ چوونه‌ له‌ش........
پسپۆری ده‌رونی: ته‌نیا به‌دره‌دین هه‌موومان ئه‌وه‌ ده‌زانین توش بوون به‌نه‌خۆشی...
وێنە
چۆن بزانین ته‌ندروستی ده‌رونیمان باش نیه‌ ......
پسپۆری ده‌رونی:  ته‌نیا به‌دره‌دین گرفتی تاكه‌كانی كۆمه‌لگا ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ناتوانین...
وێنە
نهێنیەکانی زمانی جەستە
بۆ جەستە زمانێکی تایبەتی هەیە ، کەدەربڕی بیرو ڕاو نیازو حەزەکانی زۆر جار کەسایەتی کەسەکانە ، مرۆف ئەتوانێت...
وێنە
توندو تیژی به‌رامبه‌ر به‌ منال و کارگه‌ری خراپ
توێژینه‌وه‌یه‌کی نوێی ده‌روونی له‌ ولاتی سویسرا ئه‌وه‌ی ده‌رخستووه‌ که‌ ...
وێنە
کەنایزمەی ئایین و کاریگەری دەرونی لەسەر تاک
مرۆڤ کائێکی بایلۆجی کۆملایەتیە هەموو ئەوشتانەی لەدەوروبەری هەیە کاریگەری لەسەر دروست دەکەنو ئاراستەی دەکەن...
وێنە
ڕاهێنان له‌سه‌ر هه‌ناسه‌دانی قووڵ بکه‌
باوه‌ڕ به‌خۆبوونت تاڕاده‌یه‌کی زۆر په‌یوه‌ندی هه‌یه‌ به‌هه‌ستی تۆوه‌...
وێنە
به‌یوه‌ندی ده‌روناسی كۆمه‌لایه‌تی به‌ زانسه‌ته‌كۆمه‌لایه‌تیه‌كانی تره‌وه‌
•     زانستە ڕەفتارییەكان: ( ڕالف لینتۆن) دەڵێت: ( هەتا ئێستا عادەتمان ئەوە بووە كە ( كولتور ) بە...
وێنە
دەروونناسی كۆمەڵایەتی جية؟
دەكرێ بڵێین كە دەروونناسی كۆمەڵایەتی بریتی یە لە تێكەڵكێش كردنی دوو زانستی ( دەروونناسی+ كۆمەڵناسی )...
وێنە
زوو له‌ خه‌و هه‌ڵسان له‌ بیانیان یارمه‌تی حاله‌تی ده‌روونی مرۆڤ ئه‌کات
کومه‌لێک له‌ پسپۆران له‌ زانکۆی رۆماهتونی بریتانی گیشتنه‌ ئه‌وه‌ی که‌ زوو له‌ خه‌و...
وێنە
بیر له‌باوه‌ڕ به‌خۆبون بکه‌ره‌وه‌
وتم که‌ بیرکردنه‌وه‌ هۆی ڕاکێشان و سازاندی. له‌بنه‌ڕه‌تدا بیری تۆ تایبه‌ت مه‌ندی...
وێنە
ئه‌نجامدانی یاری کۆمپیوته‌ری به‌ شه‌وان مرۆڤ توشی خه‌مۆکی ده‌کات
توێژینه‌وه‌یه‌کی ده‌رووناسی  ئه‌وه‌ی ده‌رخستووه‌ که‌ ئه‌نجامدانی یاری به‌...
وێنە
ڕێڕه‌وی سه‌رکه‌وتن بۆ کارکردن له‌وانی تر
ـ ئامانجت له‌ژیاندا بوردی دیاریبکه‌ دواتر کاربکه‌ بۆ به‌دیهێنانی . ـ تواناو به‌هره‌...
وێنە
بۆ بەختەوەر بوونت پێنج شت بکوژە!
یەکەم: بێ کاری و تەنهایی کاتێک مرۆڤ تەنها و بێ کار ئەبێت هزر و بیری ئاڵۆز دەبێ و کارەکانی لێ تێکەڵ دەبن و...
وێنە
شه‌قام منداڵ په‌روه‌رده‌بكات یاخوت خۆمان په‌روه‌رده‌ی بكه‌ین
په‌روه‌رده‌كردنی منداڵ ئه‌ركێكی قورسه‌ ئه‌گه‌ر بێت و به‌ووردی بروانینه‌سایكولوژیای...
وێنە
خوێندنەوەی پەرتوک مرۆڤ دووردەخاتەوە لە خەمۆکی و دوودڵی
توێژینەوەیەکی نوێی ئەمەریکی ئەوەی دەرخست کە خوێندنەوەی پەرتوک کاریگەری باشی دەبێت بۆ دوورخستنەوەی مرۆڤ لە...
وێنە
رووبەرووبوونەوە لەگەل ترس
کاتێ کونترولکردنی ترس کێشە بۆ مرۆڤ پەیدا دەکات پێویستە مرۆڤ سێ رێکا بە کار بھێنێت بۆ خو دوور خستنەوە لە ترس...

ناردنی بابه‌ت

sirwan@kurdzhin.net
یان
sozi@kurdzhin.net

میوان له‌سه‌رهێڵ

کوردژین میوان له‌سه‌رهێڵه