زانیاری جوان و به‌سوود
شەممە, 10 ئەیلول 2011 10:52



له‌به‌رچی ئاو ره‌نگ و تامی نیه‌؟!
ئه‌وه‌ پرسیارێکی گرنگه‌ بۆ دۆزینه‌ویه‌ وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌ پێویسته‌ سه‌رچاوه‌گه‌وره‌کان په‌یدا بکه‌ى، چونکه‌ ناتوانرێت له‌ بابه‌تێکی کورتدا وه‌ڵامی ته‌واوی ئه‌مه‌ بدرێته‌وه‌.. پیناسه‌ی سه‌رکه‌ی ئاو، شله‌یه‌کی ڕوونه‌ (شه‌فاف)ه‌، بێ ڕه‌نگه‌، بێ بۆنه‌ و بێ تامه‌، H2O که‌ بۆ ژیانی ڕووه‌که‌کان و گیانله‌به‌ران سه‌ره‌کیه‌، له‌ کۆی زانایان (دائیرة المعارف)دا له‌ به‌رده‌وامی ئه‌وباسه‌ ده‌ڵێت: ژیان به‌ ئاو به‌ستراوه‌ته‌وه‌ به‌هۆی پێکهاته‌ی ڕاستی، هێزی شله‌بوونی ئێجگار زۆر له‌ که‌ره‌سته‌ی تر له‌ پێکهاته‌کانی که‌ره‌سته‌که‌ له‌گه‌ڵ ئاو، ئه‌وا پێکهاته‌یه‌کی تایبه‌تمه‌ندی تری گرنگ درووست ده‌بێت، هۆکاری بێ ڕه‌نگی ئاو ئه‌وه‌یه‌ که‌ تیشک (نور) زۆر به‌ئاسانی پێیدا تێپه‌ڕ ده‌بێت وه‌ک شوشه‌یه‌ک، ( جگه‌له‌وه‌ی که‌ به‌شه‌ پاناییه‌ ته‌نکه‌کانی ئاو که‌مێک ڕه‌نگی هه‌یه‌ چونکه‌ له‌ ئاو زیاتر تێ ده‌په‌ڕیت و کارکردنی ئه‌و جیاوازه‌، که‌ مه‌به‌ست پێی تیشکه‌که‌یه‌). ئاو بێتامه‌ به‌هۆی پێکهاته‌ گه‌وره‌ زۆر سادکه‌یه‌وه‌، که‌ به‌شێکی سه‌ره‌کی ژیان درووست ده‌کات.


هه‌ساره‌کان که‌ به‌رده‌وام له‌ جووڵه‌دان.

ئه‌و هه‌سارانه‌ی که‌ به‌ده‌وری خۆردا له‌سه‌ر هێڵێکی شێوه‌گۆی ده‌جووڵێن، ئه‌وا به‌و هێڵانه‌ی ئه‌ڵێن خولگه‌. یه‌ک سووڕی ته‌واوی هه‌ر هه‌ساره‌یه‌کبه‌ده‌وری خۆردا ، سووڕێکی ته‌واوی پێده‌ڵین. یه‌ک ساڵ یان 365 ڕۆژ ماوه‌ ئه‌بات تا زه‌وی جارێک به‌ده‌وری خۆردا ئه‌سووڕیته‌وه‌، ئه‌و هه‌سارانه‌ی که‌ مه‌ودایان زیاتره‌ له‌زه‌وی به‌رامبه‌ر خۆر ئه‌وا کاتێکی زۆرترده‌بات. هه‌ندێ له‌ هه‌ساره‌کان یه‌ک سووڕی ته‌واو له‌یه‌ک ساڵدا زیاتر له‌ساڵێکی زه‌وی ئه‌وێ بۆ ته‌واو کردنی سووڕه‌که‌ی. مانگیش وه‌ک هه‌ساره‌کان له‌ده‌وری خۆردا ده‌خولێته‌وه‌.
هه‌ر هه‌ساره‌یه‌ک  به‌ده‌وری هێڵی خۆیدا ده‌خوولێته‌وه‌. (هێڵ) هێڵێکی دانراوه‌ (نابینرێت) که‌ له‌ ناوه‌ڕاستی هه‌ساره‌که‌ تێپه‌ڕ ده‌بێت، یه‌ک شه‌و و رۆژی ته‌واو ده‌خایه‌نێت تا زه‌وی به‌ده‌وری هێڵی خۆی بخولیته‌وه‌، ئه‌م خولانه‌وه‌یه‌ش وائه‌کات شه‌و و ڕۆژ درووست بن.



وه‌رگێڕان و ئاماده‌کردنی: حسێین ملا عبدالله + موسلیم چۆمانی
تایبه‌ت به‌ کوردژین.


 
زانیاری
وێنە
رووناکی شاشەی کۆمپیوتەر زیان بەخشە
توێژینەوەییەکی نوێی زانستی ئەوەی ئاشکرا کردووە کە رووناکی تەلەفزیۆن و کۆمپیوتەر  لە شەواندا کاریگەری...
وێنە
خەوتنی راستەوخۆ دوای نان خواردن دەبێتە هۆی توش بوون بە جەلتەی مێشک
  کۆمەلەی ئەروپیی بۆ نەخۆشیەکانی دڵ و مێشک لە توێژینەوەییەکی پزیشکیدا روونیان کردەوە  : کە خەوتنی...
وێنە
ڤیتامین "سی" پەستانی خوێن کەم دەکاتەوە
  توێژینه‌وه‌یه‌کی نوێی پزیشکی ئه‌وه‌ی ده‌رخستووه‌ که‌ خواردنی ئه‌و مادانه‌ی که‌...
وێنە
ناسا له‌ رێگه‌ی ته‌لیسکۆبی نهێنی چاودێری گه‌ردوون ده‌کات
رۆژنامه‌ی گاردیانی به‌ریتانی ئه‌وه‌ی  بلاوکرده‌وه‌ که‌ ده‌زگای " ناسا"ی...
وێنە
هۆرمۆنی ئه‌سترۆجین برین زوو چاک ده‌کاته‌وه‌
پسپۆرانی به‌ریتانی ئاماژه‌یان به‌وه‌دا که‌ به‌کارهێنانی هۆرمۆنی ژن " ئه‌سترۆجین "...
وێنە
خواردنه‌وه‌ی زۆری قاوه‌ زیان ده‌گه‌ینێت به‌ چاو
توێژینه‌وه‌ییه‌کی نوێی زانستی ئه‌وه‌ی روون کرده‌وه‌ که‌ خواردنه‌وه‌ی قاوه‌ به‌...
وێنە
زیادبوونی کێشی له‌ش په‌یوه‌ندی نیه‌ به‌ سه‌رئێشه‌
توێژینه‌وه‌یه‌کی نوێی زانستی ئه‌وه‌ی روون کرده‌وه‌ که‌ توش بوونی ئافره‌تان به‌...
وێنە
شیرپیدانی سروشتی به‌ منال دووری ده‌خاته‌وه‌ له‌ خه‌مۆکی له‌ کاتی هه‌رزه‌کاریدا
توێژینه‌وه‌یه‌کی نوێی زانستی ئه‌وه‌ی روون کرده‌وه‌ که‌ پێدانی شیری دایک به‌...
وێنە
شوتی بخۆن
بۆ رزگاربوون له‌ ژه‌هراوی بوونی ئه‌ندامه‌کانی ناوه‌وه‌ی له‌ش و هه‌روه‌ها خاوێن...
وێنە
گوێز هندی پارێزگاری له‌ ددانه‌کان ده‌کات
توێژینه‌وه‌یه‌کی نوێی زانستی ئه‌وه‌ی روون کرده‌وه‌ که‌ گوێز هندی کاریگه‌ری باشی...
وێنە
خۆت بپارێزە لە وشکی پێست لە رەمەزاندا
لە دیراسەیەکی زانکۆی ماريلاندی پزیشکی کە کراوە دەرکەوتووە کە وشکی لەش کاریگەریەکی خراپی دەبێتە بۆسەر...
وێنە
نوێژ رێگری ده‌کات له‌ توش بوونی مێشک به‌ لاوازی
توێژینه‌وه‌یه‌کی نوێی زانستی ئسیرائیلی - ئه‌مه‌ریکی ئه‌وه‌ی ده‌رخستووه‌ که‌ نوێژکردن...
وێنە
جلی ته‌سک کاریگه‌ری خراپی هه‌یه‌ بۆ سه‌ر پیاوان
توێژینه‌وه‌ییه‌کی نوێی زانستی ئه‌وه‌ی روون کرده‌وه‌ که‌ جلی ته‌سک ته‌نها زیان به‌...
وێنە
دروستکردنی حه‌بێک بۆ رێگرتن له‌ ئایدز
بۆ یه‌که‌م جار له‌ ولاتی ئه‌مه‌ریکا زانایان جۆره‌ حه‌بێکیان داهێانوه‌ که‌ ئه‌گه‌ری...
وێنە
که‌م خه‌وی ده‌بێته‌ هۆی قه‌له‌و بوون
توێژینه‌وه‌یه‌کی نوێی زانستی ئه‌وه‌ی روون کرده‌وه‌ که‌ که‌م خه‌وتن ده‌بێته‌ هۆی...
وێنە
قاوه‌ ده‌بێته‌ هۆی لاوازکردنی ماسولکه‌کانی له‌ش
توێژینه‌وه‌یێکی نوێی زانستی ئه‌وه‌ی روون کردۆته‌وه‌ که‌ قاوه‌ رێگری ده‌کات له‌...
وێنە
که‌م بوونی هۆرمۆنی نێرینه‌ ته‌نها پیربوون هۆکار نیه‌
توێژینه‌وه‌یه‌کی نوێی زانستی ئه‌وه‌ی روون کرده‌وه‌ که‌ که‌م بوونی هۆرمۆنی نێرینه‌...
وێنە
باڵنده‌کان ده‌نگی مرۆڤ ده‌ناسنه‌وه‌
توێژینه‌وه‌یه‌کی نوێی زانستی ئه‌وه‌ی ده‌رخستووه‌ که‌ باڵنده‌کان توانای ئه‌وه‌یان...
وێنە
شه‌کر تواناکانی مێشک له‌ وه‌رگرتنی زانیاری که‌م ده‌کاته‌وه‌
توێژینه‌وه‌یه‌کی نوێی زانستی نوێ ئه‌وه‌ی روون کرده‌وه‌ که‌ خواردنی رێژه‌یه‌کی زۆر...
وێنە
وه‌رزش رێگری ده‌کات له‌ توش بوون به‌ زه‌هایمه‌ر
توێژینه‌وه‌یه‌کی نوێی زانستی ئه‌وه‌ی روون کرده‌وه‌ که‌ ئه‌نجامدانی وه‌رزش...

ناردنی بابه‌ت

sirwan@kurdzhin.net
یان
sozi@kurdzhin.net

میوان له‌سه‌رهێڵ

کوردژین میوان له‌سه‌رهێڵه