گۆرانی كۆمه‌لایه‌تی چیه‌؟
سێ شەممە, 29 تشرینی دووەم 2011 15:58




پێشەكی:
هەمیشە دیاردەی گۆڕان جێگای سەرنجی مرۆڤ بووە، گۆرانە سروشتیەكان یەكەم جۆری گۆران بووە كە مر ۆڤ هەستی پێكردووە و بیری ئەفسانەی و میتۆدۆلۆژی بۆدارشتووە.
هیراقلیتس هەوڵی داوە لە چوارچێوەیەكی فەلسەفیدا كۆمەڵێ‌ یاسایگشتی بۆ گۆران دابڕێژێت، پێی وایە گۆران یەكێكە لە یاسا بنەرەتیەكانی وجود ، وجودیش لەساتێكەوە بۆ ساتێكی دیكە لە جوڵەو گۆرانێكی بەردەوامدایە.
ئەفلاتوون پێی وایە ئەو كۆمەڵگای تیایدا دەژین هەرچۆن بێت بەرهەمی گۆرانە و پەرەسەندنی قۆناغی ژیانی ئەو كۆمەڵگایە.
پاشان وەك ململانێی نێوان بیری لاهوتی و كەنیسە و بیری زانستی ، لەسەدەی حەڤدەوە توندتر بوو، وە دەركەوتنی چینی بورژوازی و سەرهەڵدانی سەردەمی رۆشنگەری فەیلسوفانی وەك ( هۆبز، رۆسۆ، جۆن لوك) بیرێكی نوێیان دارشت بۆ چەمكی گۆران لای مرۆڤ، واتا مرۆڤیان كردە كارەكتەری سەرەكی گۆڕان و ڕۆڵێكی پۆزەتیڤ گێڕیان پێدا لە پرۆسەی گۆڕاندا نەك سروشت بەویستی خۆی گۆڕان دروست بكات، واتە مرۆڤ لەڕێگای بیر و هۆشیەوە گۆڕان دروست دەكات نەك چاوەڕێبكات گۆِران دروست بێت، كەواتە گۆڕان بەدرێژایی قۆناغی هزری مرۆڤایەتی باس كراوە ، هەرچەندە چەمكی گۆرانی كۆمەڵایەتی بەم مانایەی ئێستا لەساڵی 1922 لەلایەن (وێلیام ئۆگبێرن) بەكار هێنراوە ، بەڵام لەسەرەتای سەرهەڵدانی زانستی كۆمەڵناسیەوە سەرجەم بیرمەندە دیارەكانی باسیان لێوە كردووە، هەوڵیان داوە هۆكار و ئاراستەكانی بە تیۆری جیاجیا بخەنە بەر باس0
پێناسەی گۆرانی كۆمەڵایەتی:
ئەم پرۆسە كۆمەڵایەتیە و كاریگەری لە سەر كۆكەڵگا هەیە (سەرچاوە ، هۆكاری، خاسیەت) جۆراوجۆری هەیە، یەكێك لە خەسلەتەكانی ئەوەیە بڕی گۆران لە كۆمەڵگایەكەوە بۆ كۆمەڵگایەكی تر جیاوازە، بگرە لە خودی كۆمەڵگایەك لە ناوچەیەك بۆ ناوچەیەكی كە جیاوازە، ئەمەش بۆتە هۆی زیاتر سەرنج و تێرامانی فەیلەسف وبیرمەندان لەلایەك و دروست نەبونی پێناسەیەكی گشتی بۆ گۆرانی كۆمەڵایەتی لەلایەكی ترەوە، بۆیە دەكرێت لە روانگە جیاجیاكانی سەرنجەكانەوە دابەشی چوار ئاراستەی بكەین:-
یەكەم: ئەوانەی جەخت لەسەر گۆڕانە هەیكەلیەكانی بونیادی كۆمەڵایەتی دەكەنەوە:-
گرنگی بە گۆڕانە مەزنەكانی كۆمەڵگا دەدەن، ئەو گۆڕانانەی لەماوەیەكی درێژ بە فراوانی دروست دەبێت،كاریگەری ڕیشەیی هەیە، وەك قەبارەی كۆمەڵگا، قەبارەی خێزان، پێكهاتەی بەشەكان، گۆڕان لەجۆری پیشە لە كۆمەڵگا، دیارترین بیرمەندانی ئەم جۆرە پێناسەیە ( گینز بێرگ، وێڵبرت مور، گی رۆشیە)ن، وەك گۆرانی سیاسی لە دیتاتۆریەوە بۆ دیمۆكراتی.
دووەم: ئەوانەی جەخت لەسەر ئەركەكان دەكەنەوە:-
ئەمان پێیان وایە هەرسیستەمێكی كۆمەڵگا ئەرك وفەرمانی خۆی هەیە، كاتێك گۆرانی كۆمەڵایەتی ڕوو دەدات تەنها سیستەمە بنەڕەتی و لقەكانی ناگرێتەوە، بەڵكو ئەرك و فەرمانەكانیش دەگرێتەوە، بەو واتایەی هەر ئەركێك یان بەهێز دەبێت یان لاواز بەهۆی گۆڕانەوە، دیارترین بیرمەندیان (فرەنسیس ئەلین)ە
وەك ئاین ئەگەر لە گیڕرانەوەی چیرۆك و خورافیات گۆڕا بۆ پڕكدنەوەی پێداویستی ڕۆحی و دەرون ی ڕێنوێنی كردن ئامۆژگاری كردن ، ئەوا گۆڕان لە ئەركی ئاین روی داوە
سێ‌ هەم: ئەوانەی جەخت لەسەر ئاستە جیاجیاكانی گۆڕان دەكەنەوە:-
گۆرانی كۆمەڵایەتی كاریگەری لەسەر بونیادی كۆمەڵایەتی و پەیوەندیە كۆمەڵایەتیەكان دەبێت، پاشان لەسەر ئاستی سیستەمەكە، لەكۆتایشدا لەسەر ئاستی تاكەكان، بەو واتایە گۆران پرۆسەیەكی گشتگیرە وەك ئاستی گۆرانە جیهانیەكان، دیارترین بیرمەندیان ( رۆبەرت لاور)




چوارەم: ئەو پێناسەی گرنگی كاتی بەگۆڕان دەدات :-
نیسبێت دەڵێ‌ كە گۆڕانی كۆمەڵایەتی لەماوەیەكدا ڕودەدات و بەبێ‌ كات گۆڕانی كۆمەڵایەتی ڕونادات واتە پرۆسەیەكی زنجیرەییە لە كاتێكی دیاری كراو ڕودەدات و هەریەكەیان تەواو كەری یەكترن.
پێنجەم:ئەو پێناسانەی گرنگی بە خەسڵەتە جیاجیاكانی گۆڕان و بوارەجیاجیاكانی دەدەن:-
ئەمانە جیاوازی دەكەن لەنێوان دوو جۆرە گۆران ئەوانیش گۆڕانی كۆمەڵایەتی (پەیوەندیە كۆمەڵایەتیەكان ) گۆرانی كەلتورییە(بەهاو باوەڕ) بەگشتی پێیان وایە كە گۆڕانی كۆمەڵایەتی بریتیە لە هەر گۆڕانێك لەڕووی فەرمان و بەهاو ڕۆڵە كۆمەڵایەتیەكان لەماوەیەكی دیاری كراودا بەسەر بونیادی كۆمەڵایەتیدادێت، گۆڕان دەكرێت بۆ دواوەبێت و دەكرێت بۆ پێشەوەش هەنگاو بنێت،
خەسڵەتەكانی گۆرانی كۆمەڵایەتی
گای رۆچێر بەم شێوە دیاری دەكات:-
1- گۆرانی گۆمەڵایەتی دیاردەیەكی گشتییە، لەنێوان ژمارەیەك لەتاكەكانی كۆمەڵگا ڕودەدەت، كاریگەری دەبێت لەسەر شێوازی ژیان و بیرو بۆچونیان.
2- گۆرانی گۆمەڵایەتی لە بونیادی كۆمەڵایەتی ڕودەدات، كاریگەری لەسەر هەیكەلی سیستەمی كۆمەڵایەتی دادەنێت، وەك گۆرانی گۆمەڵایەتی بونیادی خێزان، یان سیستەمی ئابوری، سیاسی رودەدەن0
3- گۆرانی گۆمەڵایەتی بەردەوامی هەیە، لەو رێگەیەوە دەركی پێدەكرێت و رەهەندەكانی دیاری دەكرێت، بەو واتایە گۆرانی گۆمەڵایەتی لەرێگەی بەردەوامبونەوە دەناسرێت و دەركی پێدەكرێت0
4- گۆرانی گۆمەڵایەتی ساتی دەستپێكرن و كۆتایی هاتنی كارێكی ئاسان نییە، بەڵام لەماوەیەكی دیاری كراو روو دەدات، دەستكەوتەكانی گۆرانی گۆمەڵایەتی لەرێگەی بەراورد كردنیەتی لەگەل پێش دەست پێكردنی گۆرانی گۆمەڵایەتی یە.
پێداویستیە سەرەكیەكانی خەڵك بەگشتی سێ‌ جۆرن
- پێداویستی بایەلۆجی خۆراك ، پۆشاك، پەناگە
- پێداویستی كۆمەڵایەتی هاوسەری ، كاركردن
- پێداویستی مەعنەوی فیكر، ئازادی، دادپەروەری

هەرسیستەمێك سەقامگیری بەخۆیەوە نابینێت ئەگەر بەلای كەمەوە ئەم سێ‌ جۆرە پێداویستیانە دابین نەكات، ئەگەر سەرنج بدەین نارەزایی و پشێویەكانی كۆمەڵگا هەمیشە لە یەكێك یان هەرسێ‌ لەو پێداویستیانە سەرچاوەی گرتووە، لەپاڵ ئەمەشدا پێداویستی ماددی تر هەن گرنگی و بایەخی خۆیان هەن، وەك كەل و پەلەكانی ناوماڵ، ئامێرەكانی كارپێكردنی ئەمانە رۆلی خۆیان هەیە لە پرۆسەی گۆراندا،
مەرج و میكانیزمەكانی گۆران
• یەكەم: گۆران لە سیستەمی كۆمەڵایەتیدا ببێت بە پێویستی خەڵك: واتە زۆرینەی خەڵك هۆشیارانە داواكاری و بانگەشەی گۆران بكەن، چونكە بەبێ‌ داواكاری و فشار و هەوڵ و كۆشش، گروپی سودمەند تەنانەت گۆرانكاری روكەشانەش بەرەوا نازانێت.

• دووەم: بوونی مەعریفەیەكی پێویست بۆ گۆران: واتە مەعریفەی پێویست و كەڵەكە بوو لە كۆمەڵگادا هەبێت تا گۆران روبدات وەك چۆن هۆشیاری كەم و كوریەكان پیشانی خەڵك دەدات ئاواش دەبێت ئەو هۆشیاریە گۆران كامڵ بكات، وە دەبێت ئەلتەرناتیقی ئەو سیستەمە بخاتە رو واتە بزانن چیان دەوێت و بەرەو كوێ‌ دەچن

• جۆر و سروشتی سیستەمی كۆمەڵایەتی: واتە ئەو سیستەمە روبەروی دەبێتەوە چەند تۆكمە و پتەوو داخراوە یاخود كراوەیە و گۆرانكاری رێی تێ‌ دەچێت، هەر سیستەمێك بەمیكانیزم و مەعریفەیەكی دیار مامەڵە بكات ، هەمیشە دەسەڵات بە ئاسانی مل بۆ گۆران نادات0

• چاوەروانی ، بێزاربوون، بێ‌ ئومێدی، تۆرەبوون، وروژاندن و هەڵمەت،بردن،

لێكۆڵینەوە لە گۆڕانی كۆمەڵایەتی
بە پیێ بۆچونی ستیڤن ڤاگۆو لێكۆڵینەوە لە گۆڕانی كۆمەڵایەتی لە خۆوە یان بە پێی پلانێك بێت چەندایەتی یان چۆنایەتی بێت لە ڕێگەی دیاریكردنی شەش لایەنی بەیەكەوە پەیوەست دەبێت . كە بریتین لەمانەی خوارەوە :
1-جۆری گۆڕان یان ناسنامەكەی: بەواتای ئەو دیاردانەی كە لە پێكهاتەی بنیادی كۆمەڵایەتیدا دەكەونە بەر كاریگەری لێكۆڵینەوە لە گۆڕانی كۆمەڵایەتی وەك هەڵسوكەوتی رۆژانە ، ڕەفتار ، ئاراستەكان، دیاردەی كارلیكردن، بنیادی دەسەڵات ، سیسیتەمەكانی كۆمەڵایەتی
2- ئاستی گۆڕان: ئاماژە بۆ ئەو ئاستە دەكات كە گۆڕانی كۆمەڵایەتی تێدا ڕودەدات، ئەمەش لە تاكەوە بۆ گروپ و بۆ ڕیكخراوەكان و تا سەرجەم كۆمەڵگا پلە پلە كراوە
3- ماوەی گۆڕان : ئاماژە بۆ ماەی گۆڕانەكە لە ڕوی كاتەوە دەكات هەندێك لە ماوەیەكی كورت هەندێك لە ماوەیەكی درێژ ڕوودەدات
4- ئاراستەی گۆڕان ئاماژە بۆ ئاراستەی گۆڕانەكە دەكات لە ڕوی ئەوەی بەرەوە پێشكەوتنە یان بەرەوە دوا كەوتنە بە شێوەی بازنە دارە یان بەشێوەی بەرز و نزم
5-قەبارەی گۆڕان: ئاماژە دەكات بۆ بری گۆڕانكاریەكان دەكرێت گۆڕانی كۆمەڵایەتی تەنها زیادبونێكی سادە بێت یان لاوەكی بێت بە پێچەوانەشەوە لەوانەیە گۆڕانی كۆمەڵایەتی گشتگیر و شۆڕشگێڕانە و ڕیشەیی بێت
6- تێكڕای گۆڕان: ئاماژە بەوە دەكات بۆ پلەی خێرایی یان پلەی لە سەرخۆیی ڕودانی گۆڕانەكان دەكرێت بەردەوام بێت یان پچر پچر بێت رێكخراو بێت یان بی سەر و بەر بێت.
لە ڕێگای ئەو شەش خاڵەی سەرەوە گۆڕانی كۆمەڵایەتی بەراورد دەكەین لە كۆمەڵگایەك بۆ كۆمەڵگایەكی دی وە لە خودی هەمان كۆمەڵگادا .


جیاوازی نێوان چەمكی گۆڕانی كۆمەڵایەتی و چەمكە نزیكەكانی
پێش سەدەی بیستەم تێكەڵی هەبوو لە گەڵ ئەو چەمكانەی كە باسی دەكەین و چەمكی گۆڕان بەڵام دوای سەدەی بیستەم بە هۆی بونی توێژینەوەی زانستی ، چەمكی گۆڕانی كۆمەڵایەتی بریتیە لە هەر گۆڕانێك لە سیستەم ، بەها، رۆڵەكان .كە لەماوەیەكی دیاری كراودا لە گەڵ جەمكە نزیكەكانی بەم شێوەیەی خوارەوە، (گۆڕانی كۆمەڵایەتی: لە سیستەم، بەها، رۆڵ، یاسای ڕێكخستنی كۆمەڵگا، لە بنیادی كۆمەڵایەتی لەماوەیەكی دیاری كراو) ڕودەدەت
أ‌-پەرەسەندن :كۆمەڵێك تیرۆ بوون ، پشت دەبەستێت بە پرەنسیپ بە سەدەی لە ساڵی 1859 لەلایەن صارلس داروین بڵاو كرایەوە، پوختەكەی ئەوەیە ( خەسڵەتەكانی كۆمەڵگا هەمیشە بە ئاراستەیەكدا دەڕوات، لە ئاستێكەوە بۆ ئاستێكی باڵاتر لە شێوەیەكەوە بۆ شێوەیەكی تر)
پاشان زانایانی كۆمەڵناسی فراوانیان كرد لە بوارەكانی دیاردەی كۆمەڵایەتی
ئۆگس كۆنت سێ قۆناغی بۆ كەمۆڵگە دیاری كرد (لاهوتی ، میتافیزیك ،بابەتی )
هربت سپنسەر چەمكی پەرەسەندنی كۆمەڵایەتی لە جیاتی گۆڕانی كۆمەڵایەتی بە كارهیناوە پێێ وایە پەرەسەندن لە سەر شێوەی زیندەوەرانە لە ژێر كاریگەری یاسایەكی سروشتی گشتیدا بە دەر لە ئیرادەی مرۆڤەكان بە قۆناغی دیاری كراودا تێپەڕ دەبێت ،
جیاوازی سەرەكی نێوانیان ئەوەیە پەرسەندن بە شێوەیەكی لەسەر خۆ ، بە پێی قۆناغیكی دیاری كراو ، بە بێ دەست تێوەردانی مرۆڤ ڕوودەدات . بەڵام گۆڕانی كۆمەڵایەتی بە بێ بەرنامە و هەروەها بە بەرنامەی ڕوو دەدات وە ئیرادەی مرۆڤ ئاراستەكەرە بۆبە دەست هێنانی ئامانج ..
ب‌-پێشكەوتن :لە سەردەمی سەرهەڵدانی بزوتنەوەی ڕیفۆرمەوە بەكارهات، مەبەستیش لێی گۆڕانێكی بەرەبەرەو لە سەر خۆیە و كۆمەڵگا بەرەو ئاستێكی باشتر دەبات بەو مانایە
(1)هەمیشە بۆ پێشەوەیە لە ڕێگەی ویست و ئیرادەی مرۆڤەوە
(2) هەر قۆناغێك لە قۆناغی پێشوتری باڵا ترە
(3) پێشكەوتن پرۆسەیەكی هۆشمەندانەو پلە بۆ داریژراوە
چەمكی گۆڕانی كۆمەڵایەتی پیشكەوتنەوە جیاوازیەكەیان ئەوەیە :- پێشكەوتن بزاوتنیكە بە ئاراستەیەكی پۆزەتیڤانە كۆمەڵگا لە سەر یەك هێڵی بەرەو سەرو باڵاتر ئاراستە دەكات
بەڵام گۆڕانی كۆمەڵایەتی پێشكەوتن و دوا كەوتنیش لە خۆ دەگرێت، بۆیە ئەم چەمكە ورد ترە لە پێشكەوتن چونكە كۆمەڵگاكان هەمیشە و بە بەردەوامی لە پێشكەوتندا نین بەڵكو پێشكەوتنی پێچەوانەش هەر ڕاستە
ج-گەشە: جۆرێكە لە گۆرانی چەندایەتی واتە ئەوانەی دەژمێردرێت ،دوو جۆری هەیە ( پۆزەتیڤ و نێگەتیڤ) وەك گەشە لە ژمارەی دانیشتوان و داهاتی نیشتیمانی، نێگەتیڤ وەك گەشە سەندنی بێكای و ڕێژەی تەڵاق،وە لایەنێكی گۆڕانی كۆمەڵایەتیە و روكاری گۆڕانی كۆمەڵایەتی جیاوازەكانە،گەشە پرۆسەیەكی هێواش و لەسەر خۆیە.
بەڵام گۆڕانی كۆمەڵایەتی لە بونیادی كۆمەڵگادا دەكرێت وەك سیستەم، بەها ، ڕۆڵ، ڕێساكانی ڕێكخستنی كۆمەڵایەتی، كەدەكرێت باشتر بێت یان خراپتر بۆ پێشەوە بێت یان بۆ دواوە بەڵام گۆڕانی كۆمەڵایەتی دەكرێت خێراو بازهەڵدەربێت بەسەر قۆناغەكاندا
د-گەشە پێدان:
هەر گۆڕانێك بەمەبەست و ئیرادە بكرێ‌ ئەوە گەشە پێدانە چونكە خودی مرۆڤ بنەماو ئامرازیەتی، ئامانج لە گەشە پێدان مۆدێرنە كردنە بەپێی پلان و نەخشە ڕێگای ڕون، ئەمەش بەشێك یان لایەنێكی دیار و سنورداری كۆمەڵگا دەگرێتەوە
جیاوازی لە نێوان گەشە پێدان و گۆڕان
1)گۆڕان لە بنیادی كۆمەڵگە دەكرێت ،2) سەرلەبەری بەشەكانی كۆمەڵگە دەگرێتەوە،3) كاتی دەست پێكردن و كۆتای هاتنی دیار نیە بەلام ماوەكەی دیارە، 4)هەردوو لایەنی پۆزەتیڤ و نێگەتیڤ دەگرێتەوە.
گەشە پێدان لایەنێكی دیار و سنورداری كۆمەڵگا دەگرێتەوە، بەرواری دەستپێكردن و كۆتایی هاتن و بڕی تێچوون دیاریدەكرێت، تەنها هەنگاوە پۆزەتیڤەكان بەگەشە دادەنرێت




جۆرەكانی گۆرانی كۆمەڵایەتی
بەشێوەیەكی گستی گۆرانی كۆمەڵایەتی دووشێوازی بنەرەتی لەخۆەگرێت ئەوانیش بریتت لە
ا/ گۆرانەی چەندایەتیەكان: ـ مانای بەرزی ونزیمی (كەم بونن وزۆر بوون) لە چەندایەتیدا دەگرێتەوەك وەك زۆر بوونی ژمارەی دانیشتوان بەهۆی لەدایك بون و كۆچەوە یان كەم بونەوەی ژمارەی دانیشتوان بەهۆی زۆر مردن و جەنگەوە .هەرواها گۆران لە چەندایەتیدا دیاردەی زیاد بوون ڕێژەی بەكار هێنانی خواردەمەنی یان وزەیە
ب/گۆرانی چۆنایەتی: بیریتین لەو گۆرانانەی كە دەبنە هۆی گوازستەوەی لەجۆرێكی دیاری كراوەوە.وەك گۆرانی بونیادی كۆمەڵگا لەدەرەبەگایەتیەوە بۆ سەرمایەداری یان گۆران لەسیستەمی دكتاتۆیەوە بۆ سیستەمی دۆمۆكراسی .كەواتە گۆرانی چۆنایەتی بریتیە لە ڕاگواستنی كۆمەڵگا لە شێوازێكی پەیسەندیە كۆمەڵایەتیەكانەوەكە بونیادی كۆمەڵایەتی كۆمەڵگای لیپیكهاتووە بەشێوازێكی دیكەی پەیوەندیە كۆمەڵایەتیەكان لەهەمان كۆمەڵگادا بەڵام جیاواز وەژ لەێوازی پیس
هۆكارەكانی گۆڕانی كۆمەڵایەتی
بۆچی گۆڕانی كۆمەڵایەتی رودەدات ئەم پرسیارە گرنگی خۆی هەیە، كە وەڵامەكەی لە زانایاكەوە بۆ یەكی كەو لە تیۆرێكەوە بۆ یەكی تر جیاوازە، بەڵام ئەوەی لەهەمووی گشتگیر ترە هۆكارەكانی گۆڕانی كۆمەڵایەتی ئەمانەن
یەكەم:هۆكارە سروشتیەكان:
ا/هۆكاری جوگرافی
ب/ هۆكاری دیمۆگرافی
دووەم: هۆكاری كۆمەڵایەتیەكان:
ا/دۆزینەوە و داهێنراوە و تەكتەلۆژیا
ب/پەیوەندیە كەلتوریەكان
ج/ هۆكاری ئابوری
سێ‌ هەم: هۆكاری سیاسی
لێرەدا دەبێت چەند خاڵێكمان لەلا ڕوون بێت
1/كاریگەری سەرجەم هۆكارەكان تێكەڵن و بەئاسانی جیا ناكرێنەوە0
2/ رۆڵی مرۆڤ بەرامبەر هۆكارە سروشتیەكان لە هەلًكشاندایەواتە تاڕادایەك ڕێگری لێدەكەن و لەبەرژەوەندی خۆیان بەكاری دەبەن0
3/ هۆكاری تەكنەلۆژی پەیوەندی پتەوی بە هۆكاری سروشتیەوە هەیە0
4/ پەیوەندی پتەو تە‌واوكاری لەنێوان هۆكاری ئابوری و جۆگرافی هەیە0
1/ هۆكاری سروشتی:
كۆمەڵگا ناتوانێت خۆی لەكاریگەری گۆڕانی سروشت لادات و بەئاراستەی گۆرانە سروشتیەكە هەنگاو دەنێت، بەمەش گۆڕانی كۆمەڵایەتی دروست دەبێت، سەرجەم بیرمەندانی لە هیرۆدۆتسەوە تا مۆنتسكیۆ لەسەر ئەوە كۆكن كە ژینگەی سروشتی كاریگەری لەسەر بڕی گۆڕانی كۆمەڵایەتی هەیە، وەك بڕی باران بارین كاریگەری لەسەر كەم و زیادی بەرهەمی كشتوكاڵ هەیە و دەبێتە هۆی خۆشگوزەرانی یان وشكەساڵی ئەمەش كاریگەر دەبیچت لەسەر باری ئابوری و گۆڕانی كۆمەڵایەتی،یان كەش و هەوا دەبێتە هۆی دیاری كردنی بڕو جۆری گۆڕانی كۆمەڵایەتی وە ئەم كەش و هەوایە كاریگەری لەسەر باری جەستە و دەرون و خولق و ئارەزوی تاكەكان هەیە ئەمەش دەبێتە هۆی دیاری كردنی بڕی تواناو هەست و ئارەزویان بۆ گۆڕانكاری .
هۆكاری دیموگرافی :
مەبەستمان لەمە دیاری كردنی كاریگەرییەكانی بونیادی دانیشتوانی كۆمەڵگایە لەسەر گۆڕانی كۆمەڵایەتی ئەم بیرۆكەیە دەڵێ‌ ئەو وڵاتەی ژمارەی دانیشتوانیان زۆرە توشی گرفتی ناوخۆیی و دەرەكی دەبنەوە بەڵام ئەوانەی ژمارەی دانیشتوانیان كەمە هێمنی و ئاسایشی تیایدا سەقامگیرە ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی گۆڕانی كۆمەڵایەتی بەرەو ئاراستەیەكی پۆزەتیف هەنگاو بنێت ناوەرۆكی ئەم هۆكارە بریتیە لە قەبارەی دانیشتوان ،چڕی دانیشتوان ،دابەش بونی دانیشتوان
تێكڕای مردن و لە دایك بون كاریگەری لەسە گۆڕانی كۆمەڵایەتی هەیە زۆر بونی دانیشتوان وای كردووە كە لە شارەكان كێشەی نیشتەجێ‌ بوون دروست ببێت و ڕوبەری خانووە كان بچوك ببیتەوە و بری بەرهەم هێنان زیاتر بكریت تاكو قازانجی زیاتر دەست بكەویت نرخی كەل و پەل و شت و مەك بەرز دەبیتەوە وە بەهرەمەند بونی دانیشتوان كەمتر بێت نەخۆشی زۆر دەبیت بەهۆی زۆری دانیشتوان وە زیاد بونی ئەو كەسانەی كە تەمەنیان لە 15 ساڵ كەمترە و لە 65 زیاترە كیشە دروست دەكات و كۆمەڵگا دوا دخات هەموو ئەمانەش گۆرانی كۆمەڵایەتین یان كاریگەری هەیە لەسە جۆرو ئاراستەو بواری گۆڕانی كۆمەڵایەتی

هۆكاری كۆمەڵایەتی :
1-دۆزینەوەو داهێنان و تەكەلۆجیا :دۆزینەوە دەركردنی شتیكە لەوەو پیش نەزانراوە داهینان تیكەل كردنی چەند توخمیكە یان چەند دۆزراوەیەكە تكنەلۆجیا بریتیە لە سەرجەم ئامرازو كە ل وپەل و سیستەمی كۆكردنەوەو هەڵگرتن و گواستنەوەی وزەو زانیاری بەمەش بەرهەم هێنان زیاد دەكات ئاشكرایەئەمانەی سەرەوە كۆمەڵگا پێش دەخەن وە دەیگۆرن وەك دەرمانە پزیشكی یەكان كە دۆزرانەوە كاریگەرییان لەسە رژیانی خەلكی هەبوو وە تەكنەلۆجیاش وەك تی ڤی و نیت و سەتەلایت كۆمەڵایان لە قۆناغیكی تر گواستەوە بۆ قۆناغیكی تر .
پەیوەندی كلتوری :
بریتەیە لە بەیەك گەیشتنی دوو كەلتور كەیەكیان كارتیكەرەو ئەویشیان كارتیكراوە یان پەیوەندییەكی بە ئاڵ و گۆر كاریكەرییان لەسەر یەكتر دەبیت وە هەردوكیان سود لە یەكتر وەردەگرن و ە هیچكامیشیان بێ‌ خەوش نییە وە پەیوەندیان بە گەلی هۆكار دروست دەبیت وە ك كۆچ داگیر كاری سەربازی گەشت و گوزار راگەیاندن كاتیكیش بە یەك دەگەن بە گشتی كەلتورە لاوازەكە دەكەویتە ژیر كاریگەری كەلتورە بەهیزەكە یان ئەو كەلتورەی ژمارەی ئەندامەكانی زۆرە زال دەبیت بەسەر ئەوی تر ئەویش بە ریگای لاسایی كردنەوە یان چاولیكەری یان سەپاندنەوە دەبیت
پیش كەوتنیش لە كەلتور پێ‌ی دەوتریت نوی گەرایی وە سەرەم وەرگرتنەكان ڕێژەییە ئەمەش دەبیتە هۆی گۆڕانی كۆمەڵایەتی .
هۆكاری سیاسی :
بێگومان كاریگەری گۆڕانی سیاسی یەكێكی ترە لە هۆكاری گۆڕانی كۆمەڵایەتی چونكە سیستەمی سیاسی كۆمەڵگا ستراتیژی گشتی دیاری دەكات واتە بەتەنها بڕیاری پاشایەك یان حكومەتێك دەتوانێت زۆربەی زۆری بوارەكانی كۆمەڵگا دوچتری گۆڕانی كۆمەڵایەتی ببێتەوە، بەبۆچونی گیدنز لە سیستەمی دیمۆكراتیدا بەڕێكەی دەنگدان لە پرۆسەی سیاسیدا لە ڕێگەی بزوتنەوەی كۆمەڵایەتی گۆڕانی كۆمەڵایەتی دێتەدی بەڵام لە سیستەمی تۆتالیتاریدا سیستەمی سیاسی ڕێگرە لە درست بوونی گۆڕانی كۆمەڵایەتی لێرە گۆران تەنها لەڕێگەی شۆڕشەوە رودەدات كە ئەمەش جەماوە دەیكات نەك حزب وەك شۆرشی فەرەنسی لە ساڵی 1789 گۆرانی گشتی لە فەرەنساو گشت جیهاندروست كرد، یان شۆرشی ئۆكتۆبەری 1917 لە روسیا كۆتایی بەدەسەڵاتی دەرەبەگ و پاشایەتی هێنا ،
لێرەوە دەر دەكەوێت سنوری گۆڕانی كۆمەڵایەتی دیار نییە و هەریەك تەواوكەری ئەویتریانە كەواتەتەنها هۆكارێك گۆڕانی كۆمەڵایەتی دروست ناكات.
هۆكاری ئابوری: بتشبونی بواری ئابوری هۆكارێكی گرنگە لە دروست بونی گۆڕانی كۆمەڵایەتی بۆ پێشەوە وە خراپ بوونی باری ئابوری گۆڕانی كۆمەڵایەتی پێڤەوانە دروست دەكات، وەك ئیبن خلدون پێی وایە كە هەر تەنها باری ئابوری بۆتە هۆی دروست بونی كۆمەڵگای شارنشینی و كۆمەڵگای بیابان نشینی، كریستیك فەیلەسوفی ئەڵمانی پێی وایە جیاوازی ئەو دوو چینەی بەهۆی ئابوریەوە دروست دەبێت لەناو یەك نەتەوە زیاترە لەو جیاوازیەی لەگەڵ نەتەوەیەكی تر هەبەتی لەهەمان هەلو مەرج و قۆناغی ژیانیدا، ماركس پێی وایە شێوازی بەرهەم هێنان بنەمای سەرەكیە لەسەر دیاری كردنی دیاردەی سیاسی و كۆمەڵایەتی لە كۆمەڵگا ئەمانەش بنەمای گۆڕانی كۆمەڵایەتین.

تیۆرەكانی گۆڕانی كۆمەڵایەتی
بە جیاوازی فەلسەفە یان قوتابانەی كۆمەڵناسی تیۆری جیا جیا هەیە بۆ گۆڕانی كۆمەڵایەتی هیچ كامیان نەگەشتۆتە سەی كۆتایی بە هۆی ئەوەی هەریەكەو لە ڕوانگەیەكەوە سەیری دەكات ئەمەش ماناهی ئەوەی نیە ئەم دیاردەیە شایەنی لێكدانەوە نیە بۆیە چەندین تیۆر هەیە دابەش دەكرێن بە سەر دو پۆلی سەرەكی دا0

1- تیۆرە كلاسیكیەكان(فەلسەفیەكان):
أ‌- تیۆرەكانی پێشكەوتنی كۆمەڵایەتی
ب‌- تیۆرەكانی خولی كۆمەڵایەتی
ت‌- تیۆرەكانی پەرەسەندنی كۆمەڵایەتی
2- تیۆرە نوێیەكان ( سۆسیۆلۆجیەكان)
أ‌- تیۆرە فاكتەریەكان
ب‌- تیۆرە هاوچەرخیەكان.
تیۆرە كلاسیكیەكان
گرنگی بەگریمانە دەدات نەك لێكۆڵینەوەی زانستی و تاقی كردنەوە سەیری دیاردە كۆمەڵایەتیەكان دەكات بێ ڕەچاو كردنی كات و شوێن ..
ا/تیۆرەكانی پێشكەوتنی كۆمەڵایەتی: بە پێی ئەم تیۆرە گۆڕانی كۆمەڵایەتی بە یەك هێلی راست و هەمیشە بە ئاراستەی پێشەوە دەڕوات واتە لادان و گەڕانەوەی بۆ دواوە نیە ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت كۆمەڵگە بە چەند قۆناغێكی دیاری كراو تێدەپەڕێت بە شێوەیەكی حەتمی هەمو كۆمەڵگاكان دەبێت بەم قۆناغانەدا تێپەڕن
گرنگترین هزرمەندانی ئەو ئاراستەش (جانگبۆدان،ڕۆسۆ،كۆندریسا،ئۆگسكۆنت)
وەك كۆنت پیێ وایە قۆناغی لاهوتی ، قۆناغی فەلسەفی ، قۆناغی زانستی (واقیعی) ..
ب/ تیۆرەكانی خولی كۆمەڵایەتی : پێیان وایە مێژو خۆی دوبارە دەكاتەوە ژیانی كۆمەڵایەتی دووبارە دەبێتەوە بەواتای هەمیشە كۆمەڵگا لە قۆناغی سەرەتایی دەستپێدەكات ، پاشان گەشە دەكات و كامڵ دەب یت، پاشان دەگاتە قۆناغی پیربوون. دوبارە دەگەڕێتەوە بۆ قۆناغی سەرەتایی بەمەش خولی كۆمەڵێ‌یەتی دەست پێدەكات ، دیارترین هزرمەندانی ئەم ئاراستەیەش (ابن خلدون ، ماكیاڤیلی ، ئاڕنۆڵد)..
ت/ تیۆرەكانی پەرەسەندنی كۆمەڵایەتی: ئەمانە كۆمەڵگا بە زیندەوەر دەچویێنن بۆیە لە چوارچێوەیەكی كۆمەڵناسیانەوە سەیری كۆمەڵگا ناكەن ئەمەش لە ناوەڕاستی سەدەی 19 سەری هەڵدا لە كتێبەكەی داروین لە بواری بایۆلۆجیاوە خۆی گەیاندە سۆسیۆلۆجی كە پێیان وایە گۆڕان له كۆمەڵگادا بە هەمان چەشنی پەرەسەندنی گیانلەبەرانە (‌هیربت سپێنسەر ) یەكێكە لە زانا بەناوبانگەكانی ئەم تیۆرە كە پێ وایە كۆمەڵگا لە قۆناغی هاوشێوەیی دەپەڕێتەوە بۆ ناهاوشێوەیی كە لە ڕووی پێكهاتەوە ئالۆزە ، بونیادی جۆراو جۆرە، تایبەتمەندی وەزیفی تێدایە ، هۆكاری ئەم لێكچواندنە بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە كۆمەڵگاش بەشێكە لە سروشت بۆیە داوای دەكرددەست لە پرۆسەی گۆڕانی كۆمەڵگا وەرنەدرێت چونكە كۆمەڵگا بە سێوەیەكی سروشتی ڕێسای پەرەسەندنی تایبەت بە خۆی هەیە وە دەست تێوەردانی دەوڵەت لەو پرۆسەیەدا ئەنجامی نێگەتیڤی لێدەكەوێتەوە

تیۆرە نوێیەكان ( سۆسیۆلۆجیەكان):
ا/ تیۆرە فاكتەریەكان: ئەو تیۆرانەن كە گۆڕانی كۆمەڵایەتی لەبەر ڕۆشنایی فاكتەرێكی دیاری كراودا وەك فاكتەری تەكنۆلۆژی یان ئابوری یان ئیكۆلۆجی ، پشكبە بڵگەی زانستی دەبەستن نەك گریمانە
لە ناو خۆیدا چەندین ئاراستەی هەیە هەریەكەو هۆكارێك دیاری دەكات بۆ گۆڕانی كۆمەڵایەتی هەریەكەشیان بەڵگەیان پێیە ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت گۆڕانی كۆمەڵایەتی دیاردەیەكی ئاڵۆز و فراوانە .
پشت بەستن بە یەك فاكتەر لە ڕودانی گۆڕانی كۆمەڵایەتی كارێكی هەڵەیە چونكە كۆمەڵگا فرە لایەن و فرە ئایدۆلۆژیایە
ئەم تیۆرانە ئیرادەو توانای مرۆڤ كەم دەكەنەوە گۆڕانی كۆمەڵایەتی كە پێچەوانەكەی راست ترە
لەبەر ئەوەی گۆڕانی كۆمەڵایەتی دیاردەیەكی بەردەوامە بۆیە دەبێت فاكتەرەكەشی لە گۆڕانی بەردەام دا بێت
ب/تیۆرە هاوچەرخیەكان.:
1-تیۆری وەزیفی : لە كۆتایی سەدەی 19 لە ئەمریكا سەری هەڵدا ، مەبەستی ئەوەیە سەرجەم دیاردە كۆمەڵایەتیەكان بە یەكەوە پەیوەستن لە گشت بۆبەش وە هەرەوەها بە پیچەوانەوە، بە ناوبانگترین زانا كانی( ڤالفرید پاریتۆ ، مالینۆ بسكی ، پارسۆنز ) كە پیێان وایە سیستەمی كۆمەڵگا وەك لەشی بونەوەرە ، ئەو سیدتەمە لە ئەنجامی بونی پێویستیەكی ناوەكیەوە دروست بوە وە دەی پارێزێت و بەردەوامی پێ دەبەخشێت چەمكی پێویستیش بریتیە لە هەوڵدان بۆ تێركردنی پێداویستیەكانی تاكی ناو سیستهم ئەمەش بە یەك ڕێگا نا بێت ، بە چند جۆرە ململانێیەك دەبێت ، لادان لە كۆمەڵگا كارێكی كاتیە ، پێیان وایە گۆڕان بەهێواشی ڕودادات و سنور دارە
2- تیۆرە نوێگەراییەكان : گۆڕانی تەكنۆلۆژی بە هۆكاری سەرەكی پرۆسەی مۆدێرنە كردن و گۆڕانی كۆمەڵایەتی دەژمێرن ، پیشهسازی بناغەی گۆڕان و تەكنۆلۆژیە دابو نەریتی كەسایەتی تاكیش دەگۆرن هەتا كۆمەڵگا پیشەسازی كەمتر بێت تەقلیدی ترە، ئامانج لە گۆڕانی كۆمەڵایەتی بریتیە لە گۆڕانی كۆمەڵگایەكی تەقلیدی بۆ كۆمەڵگایەكی پێشكەوتو لە ناوەرۆك و ڕۆخساردا ( رۆستۆمۆر) یەكێكە لە بەناو بانگەكانی ئەم ئاراستەیە ، باوەڕیان بە گۆڕانی سەرتاپایی كۆمەڵگا هەیە .
3- تیۆرە نوێگەراییەكانی دیكە : ڕوانگەی جیا جیایان هەیە لە گۆڕانی كۆمەڵایەتی باوەڕیان بە هەبوونی چەند مەرجێك هەیە بۆگۆڕان پێیان وایە هۆكارەكانی گۆڕان لە كۆمەڵاگایەكەوە بۆ كۆمەڵگایەكی دیكە جاوازی هەیە، چونكە كۆمەڵگای تەقلیدی داخراوە بە دەستكاری كردنی كەلتور دەگۆڕێت ، دەبێت ئاینیش وەك هۆكارێك بە كار بهێنرێت وە لە كۆمەڵگای پێشكەوتو دا پیشەسازی هۆكارە بۆ گۆڕانی كۆمەڵایەتی (ئیتسئونی ،دیڤیس ، بێرنارد باربر) دیارترین هزرمەندانی ئەم ئاراستەیەن0
ئاستەنگەكانی بەردەم پرۆسەی گۆرانی كۆمەڵایەتی
لەگەڵ ئەوەی گۆرانی كۆمەڵایەتی خەسلەتی گشت كۆمەڵگاكانەو لە گشت سەردەمێكدا روودەدات، بەڵام ئەمە مانای ئەوە نیە كە ئەم پرۆسەیە بێ‌ گرێ‌ بێت، بەڵكو گەلێك فاكتەر كاریگەری لەسەر ودان و رونەدانی گۆران هەیە،یان كاردەكاتە سەر رەوت و ئاراستەكەی یان كاردەكاتە سەر خێرای و سستیەكەی، گرنگترین ئاستەنگی گۆرانی كۆمەڵایەتی ئەمانەن:
1- دابڕانی كۆمەڵگا: هەمیشە كۆمەڵگای داخراو كەمتر قابلی گۆرانە، ئەمەش دەكرێت بەهۆی ژینگە و پێگەی جوگرافیەوە بێت، وەك كۆمەڵگا بیابان نسینەكان، یان كۆمەڵگاكانی ناوچە شاخاویەكان، هەروەها دەكرێت هۆكاری سیاسی لەپشتەوە بێت،وە سیستەمی سیاسی دەورو بەری ئەو ژینگەیە كاریگەری لەسەر ئاستی گۆرانی كۆمەڵایەتی هەیە، وەك یەكێتی سوڤێت و وڵاتانی بلۆكی سۆسیالستی كە رێگەیان بە تێكەڵی كۆمەڵگاكانیان لەڵ وڵاتانی سەرمایەداری نەدەدا.
2- داب و نەریت و كۆنەپارێزی: داب و نەریتی كۆمەڵایەتی كۆن و چەسپاو یان بڵاو بونەوەی هەستی كۆنەپارێزی لەنێوان تاكەكانی كۆمەڵگادا، هۆكارن بۆئەوەی كۆمەڵگا نەتوانێت هەنگاو بەرەو گۆرانی كۆمەڵایەتی بێت، بەو واتایەی كۆمەڵگا لەچوارچێوەیەك قەتیس دەكەن و دەبنە ڕێگر لە بەردەم بیرۆكەی بوونی گۆرانی كۆمەڵایەتی.
3- بەرژەوەندیە تایبەتیەكان: هەمیشە گۆرانی كۆمەڵایەتی كاریگەری نێگەتیڤی دەبێت لەسەر ژمارەیەك لەتاكەكانی كۆمەڵگایەك یان لەسەر بەرژەوەندی دەستەو توێژێكی دیاری كراو، بۆیە ئەمەش دەبێتە هۆیەك بۆ سەرهەڵدانی بەربەرەكانی لەلای ئەو تاك و دەستە و توێژە بەرنبەر پرۆسەی گۆرانی كۆمەڵایەتی، لێرەدا ئەم بەربەرەكانیە كاریگەری نێگە تیڤی لەسەر پرۆسەكە دەبێت، ئاست و دەستكەوتی سەركەوتنیان دەكەوێتە سەر بەهێزی دەسەڵاتی ئەو دولایەنە
4- كەمی داهێنراوە و دۆزینەوە زانستیەكان: نەبونی گیانی داهێنان و نوێ‌ كردنەوە ئاستەنگێكی دیكەی بەردەم گۆرانی كۆمەڵایەتی یە، ئەمەش دەگەرێتەوە بۆ گەلێك هۆی وەك( نزمی ئاستی خوێندەواری و زانستی، نەبونی پێداویستی هەنووكەی پاڵنەر بۆ داهێنان.....پێویستی دایكی داهێنانە)
5- سنورداری سەرچاوە ئابوریەكان: وەك نەبوونی سامانی كانزایی ، دواكەوتنی پیشەسازی، ئەمانە ئاستەنگن لەبەردەم گۆرانی كۆمەڵایەتی هەرچەندە ویستیش هەبێت بۆ گۆران، بۆیە دەبینین گۆرانی كۆمەڵایەتی لە كۆمەڵگاهەژارەكانداسستە، بە پێچەوانەشەوە هەر راستە.
6- ژینگە: هەمیشە ژینگەی جوگرافی و سروشتی كاریگەریان لەسەر كۆمەڵگاكان هەبووە، بمونە: شارستانیە پێشكەوتووەكانی وەك فیرعەون و بابل و سۆمەری بەرهەمی ژینگەی ئەو ناوچانەن كە لێی پەیدا بوون، بەو واتای لەو شوێنە گەشیان كردووە و پێشكەوتون كە ژینگەی كەشو هەواكەی لەبار بووە، بەڵام كاتێك كەش و هەوا و ژینگە بگۆڕیت ئەوا شارستنیە گۆرانی توندی بەسەر دێت وەك تسۆنامی.
7- بەربەستە سیاسیەكان: ئەمانەش بە دوو جۆر دەردەكەون
یەكەم: بەربەستە ناوەكیەكان: ئەمەش چەند جۆرێكە
ا/ ئایدۆلۆژیای دەوڵەت: كەكاریگەریكەی فراوانی لەسەر گۆرانی كۆمەڵگا هەیە، چونكە دەوڵەت لە سۆنگەی ئایدۆلۆژیای دەسەَلاتەوە پلانی گەشەپێدانی كۆمەڵگا دادەڕێژێت، بەو واتایەی ئایدۆلۆژیای دەوڵەت دیاری دەكات گۆرانی كۆمەڵایەتی چەند مەبەستە، چونكە گۆرانی كۆمەڵایەتی پێش داڕشتن و بنیات نان و جێ‌ بەجێ‌كردن و سەرپەرسشتی كردنەوە پرۆسەیەكی سیاسیە.
ب/ فرەنەتەوەی و كەمایەتی كۆمەڵگا: زۆرجار فرەنەتەوەیی یان ژمارەیەكی زۆری كۆمەڵگا دەبێتە ئاستەهەنگ لەبەردەم گۆرانی كۆمەڵایەتی، چونكە هەر هەنگاوێك بەرەو گۆران لەوانەیە لەلایەن نەتەوەیەك یان كەمایەتیەك بە پەسەند نەزانرێت و والێكبدرێتەوە كە هەنگاو بەرەو لێدانی بەرژەوەندیەكانی یان لاوازكردنی پێگەی سیاسی ئابوری ئەو دەنرێت.
ت/نەبونی سەقامگیری سیاسی : هەمیشە سەقامگیری سیاسی دئاسانكاری بۆ گۆرانی كۆمەڵایەتی دەكات ، چونكە دەوڵەت دەتوانێت گشت تواناكانی بۆ ئەنجامدانی گۆران تەرخان بكات، وە نەبونی سەقامگیری دەبێتە هۆی دابەشبونی تواناكان لەنێوان ویستی گۆران و ویستی بەرقەراركردنی ئاسایش بەوەش چانسی ئەنجامدانی گۆران لاواز دەبێت.
دووەم: بەربەستە دەرەكیەكان:ئەمەش چەند خاڵێك دەگرێتەوە؛
ا/دەستێوەردانی دەرەكی: كەلەلایەن دەوڵتێكەوە بەمەبەستی دروستكردنی كێشە و ئالۆزی سیاسی ، ئابوری، كۆمەڵایەتی، وڵاتێكی دیكە ئەنجام دەدرێت، تاببێتە ڕێگر لەبەردەم پرۆسەی گۆرانی كۆمەڵایەتی.


ئامادەكردنی سورێن ئەكرەم
تایبەت بە كوردژین


 
گوتار
وێنە
ئازادی ڕا ده‌ربرین له‌ ژێر هێرشدایه‌ له‌ هه‌رێمی کوردستان
هیومان رایتس واچ  به‌رواری 10 فبرایه‌ری 2013 ، ڕه‌خنه‌ی توند ئه‌گرێت له‌ حکومه‌تی هه‌رێمی...
وێنە
په‌یام بۆ گه‌لی کورد له‌ ڕۆژئاوای کوردستان
 حیزب‌و ڕێکخراوه‌ خه‌باتگێڕه‌کانی ڕۆژئاوای کوردستان! کۆمه‌ڵانی ڕاپه‌ڕیوی گه‌لی کورد...
وێنە
(عافیَت)ى (خۆشناوان)
هیَمن عومه‌ر خۆشناو-شه‌قلاَوه‌ مه‌لامحه‌مه‌دى كۆیى كوڕى مه‌لا عه‌بدولَلاَى جه‌لى...
وێنە
ره‌ هه‌نده‌ ستراتیژیه‌كانى دروستكردنى هه‌ریَمه‌كان له‌ ئیَراقدا
عومه‌ر ئاواره‌ له‌ دواى روخاندنى ڕژیَمى به‌عس وكوَتایى هیَنان به‌ كوَمارى ئیَراق له‌ سالَى 2003،...
وێنە
یادی کۆماری کوردستان، زه‌مینه‌یه‌ک بۆ کۆنفڕانسی نه‌ته‌وه‌یی
ن: سمایل شه‌ره‌فی له‌وانه‌یه‌وه‌دوا خستنی یادکردنه‌وه‌ی ساڵیادی کۆماری کوردستان...
وێنە
وتاری به‌ریز خالید عه‌زیزی، سکرتیری گشتیی حیزبی دیموکراتی کوردستان له‌66 ساڵه‌ی دامه‌زرانی کۆماری کوردستاندا
خوشک و برایانی ئازیز! میوانه‌به‌ڕێزه‌کان!  دۆستان! و لایه‌نگران! و ئه‌ندامانی حیزبی دێموکرات! و...
وێنە
كۆمه‌ڵه‌ی منداڵانی كورد ـ له‌ نه‌رویج -یادی( شه‌ست و شه‌شه‌مین ) ساڵڕۆژی دامه‌زراندنی كۆماری كوردستان پیرۆزده‌كه‌ن
   له‌ یادی شه‌ست و شه‌شه‌مین ساڵڕۆژی دامه‌زراندنی كۆماری كوردستان دا.. جوانترین پیرۆبایی...
وێنە
کۆماری کوردستان (کۆمارە کەم تەمەنەکە)
کات پایزێکی نیمچە سارد بوو ، شار شارێکی داگیرکراوی کوردستان بوو، کەچەندەها ساڵە بەدەست زوڵم و ستەمی...
وێنە
هه‌ڵوێستمان به‌رامبه‌ر هه‌ڵبژاردنه‌کانی نۆیه‌مین ده‌وره‌ی مه‌جلیس
هاونیشتمانه‌ به‌ڕێزه‌کان! خه‌ڵکی تێکۆشه‌ری کوردستان! ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی به‌نیازه‌ ڕۆژی...
وێنە
‌کۆمه‌ڵ کوژی شرناخ وکولانه‌وه‌ی گشت زامه‌کان
زۆربه‌ی زۆری نه‌ته‌وه‌ی کورد هه‌ر ڕۆژه‌و به‌ ناوو بیانویه‌که‌وه‌ به‌ کۆمه‌ڵ له‌...
وێنە
به‌یاننامه (کوشتاری به‌ کۆمه‌ڵی کاسبکارانی کورد له‌ باکووری کوردستان، مه‌حکووم ده‌که‌ین) 30 / 12 / 2011
‌به‌ گوێره‌ی هه‌واڵی هه‌والده‌رییه‌ کوردی و جیهانییه‌کان شه‌وی 28 له‌ سه‌ر29ی...
وێنە
فه‌له‌ج کردنی کابینه‌کانی حکومه‌تی هه‌رێم له‌به‌رژه‌وه‌ندی کێ دایه؟!
به‌ڕێزان ، له‌ ٢٥. ١١. ٢٠٠٩، بابه‌تێکمان له‌ سایت و ڕۆژنامه‌کان بڵاوکرده‌وه له‌ژێر...
وێنە
خالید عه‌زیزی: ئێمه‌ هیچ کێشه‌یه‌کمان له‌ گه‌ڵ ئه‌و لایه‌نه‌ ئیسلامیانه‌ نیه‌
خالید عه‌زیزی: ئێمه‌ هیچ کێشه‌یه‌کمان له‌ گه‌ڵ ئه‌و لایه‌نه‌ ئیسلامیانه‌ نیه‌ که‌...
وێنە
چ شتێكت هیلاكت ده‌كات ؟!
ڕسته‌یه‌كی پڕ بایه‌خ هه‌یه‌ كه‌ ده‌ڵێت ( به‌ ته‌نها كاری هزری نابێته‌ هۆی ماندووبوونت )...
وێنە
كوردو ئه وهه له ى له به رده ستى دايه
هه مومان ئه زانين ئيمه وه ك كه لى كورد نه ته وه يه كين كه به ده يان ساله. نزيك به صه ده يه كه ؛خه بات ئه كه ين بو ئه...
وێنە
بۆ ناوچه‌ داڕێندراوه‌كان..... حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان چی پێده‌كرێت.
شاری خورماتوو بۆ نمونه‌.. عومه‌ر ئاواره‌   ئه‌مه‌یان پرسیاری من نییه‌، به‌ڵگو پرسیاری...
وێنە
پێویستە خەڵکی ناوچەکانی بناری قەندیل سکاڵا لەسەر تورکیا تۆمار بکەن
بۆ :پارێزەرانی کوردستان. ماوەی چەند ساڵێکە سوپای تورکیا بەشێوەیەکی بەردەوام بەجۆرەھا چەکی پێشکەوتووی...
وێنە
به‌رله‌ جه‌ژن
پشكۆخاڵدانی /كه‌ركوك له‌هه‌مویادوبۆنه‌ووجه‌ژنه‌كاندامنداڵان پشكی شێریان...

ناردنی بابه‌ت

sirwan@kurdzhin.net
یان
sozi@kurdzhin.net

میوان له‌سه‌رهێڵ

کوردژین میوان له‌سه‌رهێڵه