.
1- بەڕێوەبەری یانە Hemn Zanko لە کوردستان بە ئمێڵی ( hemn_kurdzhin@yahoo.com ) ..
ژمارەی مۆبایل ( 07812539505 ) .
2- بهڕێوهبهری گشتی ( ReKaN ) له ئهوروپا به ئیمێڵی ( Rekan_uk@hotmail.com ) ، ژماره تهلهفوونی( 00447754007706) .






بابهته گرنگهکانی بهکارهێنانی یانه










سلاو به رێزان پێویستم به راپۆرتێكه له سه ر كوردی ئێزیدی
كوردی ئێزیدی چیه ؟
پهیوهندی له گهل ئیسلام چۆنه ؟
ئایه عهرهب هۆكار بوه له تیكدانی پهیوهندی له گهل ئیسلام ؟
ئه گهر بكرێت با تۆزێك زۆر بێت مه بهستم له دوو په ر كه متر نه بێت
سوپاس بۆ هاوكاریتان


لهسهر هێڵ نییه








سلاو و ریز
بەریز گیان من تەنها ئەوەم بۆ ئامادەکردوی کە کوردی ئێزیدی کێن ، بەراستی خۆم هیچ شارەزایەکم هەروەها هیچ خویندنەوەیەکم لەسەر ئیزیدیەکان نیە ، هیوادارم سودیکی هەبیت بۆ بەرێزتان.
ئێزیدیەکان وەکوو کۆمەڵێکى ئاینى و مەزهەبى غەیرى ئیسلامى کە لەبەشێکى گەورەى کوردستان دەژین، بریتین لە چەندین خێڵ و عەشیرەت، ئێزیدیەکان ئاینێکى تایبەتیان هەیە بەوێنەى سیستەمێکى دینى، بەرزترین پلەى ئەم ئایینە، کە نەسلێک لە شوول بەگەکان (Chol Beg) پاراستوویانە و لەژێر دەستیان دایە، دەدرێتە کەسێک کە پێی دەڵێن میر(Mir)و دەسەڵاتى سەروو لەناو ئێزیدیەکاندا بەوە و پێویستە میر هەر لەم بنەماڵەیە (Chol Beg) بێ. لە ساڵی 1913 تا 1957 ئەو شوێن و جێگەیە لەلایەن ژنێکەوە بەناوى (میعان خاتوون) (Mayan Khatun) پارێزرابوو (بەڕێوە دەچوو) دەگوترا کە ئەو بەهێزترین سەرۆکى ئێزیدیەکان لە ساڵانى ڕابردوودا بوو، ئەو سەرەڕاى ئەوەى دواى مەرگى هاوسەرەکەى بوختان و قسەى زۆریان وەدوو خست، توانى بگاتە ئەم پۆست و دەسەڵاتە، میعان خاتوون بوو بە جێگرى مێردە پیرەکەى، کە لە ساڵى 1913 بەهۆى کارەساتێکى گوماناوى و مەرگێکى نا تەبیعى گیانى لەدەست دا(ناوى عەلى بەگ و میرى پێشوو بوو). گەلێک هۆ و دەلیلیان بۆ مەرگى عەلى بەگ باس کردووە، کە یەکێک لەوان عەشقى ناشەرعى نێوان میعان خاتوون و سەرۆکى خێڵى موسلم دۆسکى (Muslim Doski) بەناوى سەفەر ئاغا (Safar Aga) بووە و دەڵێن سەفەر ئاغا شەوێ کاتی کوژرانى عەلى بەگ لەماڵیان بووە، تاقمێ لە کەسانى خەراپ و بیر تەسک و ئاژاوەچى بڵاویان کردەوە کە میعان خاتوون چاو پۆشى لەم کارەى سەفەر ئاغا کردووە، هەڵبەت ئەم باس و خواسانە پەیوەندى بە ئێمەوە نییە. ئەوەى کە گرنگە باس بکرێ ئەوەیە کە کۆمەڵگەى ئێزیدیەکان میعان خاتوونى بێوەژنى وەکوو حاکم و ڕێبەر قبوڵ کرد، کاتێ کوڕەکەى بەناوى سەعید بەگ گەورە بوو، میعان خاتوون دەسەڵاتى لەدەست نەدا. سەعید کوڕێکى بێ دەسەڵات بوو، تەنانەت دایکى بە ئاشکرا دەیشکاندەوە، میعان خاتوون پاشان بوو بە گاردى کوڕە گەورەکەى بەناوى تەحسین کە ببوو بە میر. میعان خاتوون هەتا کاتى مەرگى (ساڵى 1957) لە لوتکەى دەسەڵاتدا مایەوە و ببووە هۆى سەرسوڕمان، سادق دەملووجى (Sadig Damluji) کە عەرەبێکى عێڕاقى و لە ئەفسەرانى پێشووى عوسمانیەکان بوو، ماوەى چل ساڵ لەگەڵ کۆمەڵگەى ئێزیدیەکان لە پەیوەندیدا بوو، ئەو سەبارەت بە میعان خاتوون ( ساڵى 1949) دەنووسێ" ئەو بێوەژنە ڕۆشنبیرێکى زۆر تێگەیشتووە کە خەڵک حسابى لەسەر دەکا و ڕێزى لێ دەگرێ، زیبک و دەمار و دەسەڵاتێکى لە ڕادەبەدەرى هەیە و هیچ کەس تواناى بەر بەرەکانى لەگەڵ ئەودا نییە، هەموو ڕێزى ئەویان لەبەرە و بە نەبوونى پەرۆشن، ئەو لەخۆڕازی و بەدەعیە و خۆپەرستە، بەڵام کاتێک کەسێک دەچێتە بینینى گەورەیى و نەجیبى کردارى ئەوى بۆ دەردەکەوێ، ئەو پیاوانى بنەماڵە دەوڵەمەندەکانى پێ سوک و ڕەزیلە و ڕقى لێیان دەبێتەوە، میعان فێڵ زان و فێڵ باز و بێوەفایە و ڕکەبەرەکانى زۆر بێڕەحمانە دەکووژێت، ئێستا ئەو ڕێبەرێکى شیاو و بە زیبکە کە هەم دەبەخشێ و هەم دەستێنێ، هەم پاداشت دەدا و هەم سزا، هەم ئیزن دەدا و هەم قەدەغە دەکا، بەهەر حاڵ ئەو وەک باشترین کەس دێتە بەرچاو، بیر کردنەوە لەوەى کە پاش مەرگى ئەو چ دەقەومێ گەلێک دژوارە، بیهێننە بەرچاو کە ژیانى ئەو ڕوو لە کۆتاییە و هەموو شتێکى جگە لەبیر و زەینى بەرەو پیرى دەڕوا، ژنێک بە پێگە و شوێنە تایبەت مەندیەکانى میعان خاتوونەوە بە ئاشکرا لەسەروى داوەرى و حوکمى چین و توێژە عادیەکانەوەیە هەروەکى لەسەرێ باس کرا. تاقمێ لە نووسەرانى هاوچەرخ لە بەریتانیا ئەم کارانەى ئەو بە سیفەتە هەرە باشەکانى ئەو لەقەڵەم دەدەن و دەیهێننە ئەژمار، حوکمڕانى ژنانى بە زیبک و دەمار لە فۆلکلۆرى کوردیشدا دەست دەکەوێت، لە ئەفسانەى بەناوبانگى زەمبیل فرۆشدا، ژنێک لە بەرامبەر پیاوێکى خێزاندار و جوان چاکدا عەشقى جنسى خۆى بە ئاشکرا دەردەبڕێ ، قارەمانى چیرۆک پیاوێکى فەقیر و بێ پارەیە بەناوى زەمبیل فرۆش ، گەلێک شار دەگەڕێ بۆ فرۆشتنى ئەو زەمبیلانەى کە خۆى و خێزانە وەفادارەکەى پێکەوە چنیویانە، زەمبیل فرۆش لە ڕاستیدا کوڕى حاکمێکى دەسەڵاتدارە کە پاش مەرگى باوکى لەگەڵ ژیانى کۆشک نشینى ماڵ ئاوایى دەکا و بەبیر و ئەقڵ ژیانى دەروێشانە دەگرێتە بەر، زەمبیل فرۆش لەگەڵ بنەماڵەکەى پاش دەر بەدەریەکى زۆر دەگاتە پایتەختى ئیماراتى کورد، خاتوون، ژنى حاکم، بەبینینى زەمبیل فرۆش عاشقى دەبێت، کەسێک بەشوێنیدا دەنێرێت، هەتاکوو بێتە کۆشک زەمبیلەکانى پێشان بدات، خاتوون، زەمبیل فرۆش لە عیشق و خۆشەویستى خۆى بەرامبەر بەو دەگەیەنێ و پێشنیارى دەست تێکەڵ کردنى پێدەدات، زەمبیل فرۆش بە ئەدەبەوە ڕەتى دەکاتەوە و دەڵێ" من پیاوێکى تۆبە کارم و ئەرکى بنەماڵەم لەسەر شانە، خاتوون تەواوى ماڵ و سامانەکەى پێ پێشنیار دەکات، بەڵام زەمبیل فرۆش هەروا سورە لەسەر قسەکەى خۆى، خاتوون ئەوى لەناو کۆشکدا زیندانى کرد بەڵام زەمبیل فرۆش بە ڕاکردن لە سجن خۆى دەرباز کرد، لەدەست دانى وەها خۆشەویستێک ڕەنج و خەمێکى زۆرى بۆ خاتوون بە دیارى پێبوو، خاتوون نەیدەتوانى وێنەى زەمبیل فرۆش لەمێشکیدا فڕێدا و بیرى لێنەکاتەوە، ئیدى هیچ شتێک لە دنیادا بۆ ئەو بایەخى نەبوو، سەرەنجام قیافە و شکڵى خۆى گۆڕى و دەستى کرد بە گەڕان لەناو شاردا، ماڵەکەى دۆزیەوە و لەگەڵ ژنەکەى باسى کرد، خاتوون بە زێڕ و پارە و فیڵ توانى ژنى زەمبیل فرۆش ڕازى بکا هەتا شەوێک ماڵەکەى بۆ چۆڵ بکا و جلەکانیشى بە ئەمانەت بداتێ، زەمبیل فرۆش پاش تاریک بوونى وڵات دەگەڕێتەوە بۆ ماڵ و خاتوون لە جلى خێزانەکەیدا بەرەو پیرى دەچێ و دەیباتە ناو جێگەوە، زەمبیل فرۆش کاتێک هەست دەکا کە پاوانەیەکى زیو بەلاقى ژنەکەوەیە تێدەگا کە ئەوە ژنەکەى خۆى نییە، بۆیە بە ناسینەوەى خاتوون ڕادەکا، بەڵام خاتوون دەکەوێتە شوێنی، زەمبیل فرۆش لەوپەڕى ناچارى و ناتواناییدا ( لەدەستى خاتوون) پەنا دەباتە بەر خوا و داواى لێ دەکا کە ڕوحى بەرێتەوە، دوعاکەى قبوڵ دەبێ و گیانى لەدەست دەدا، خاتوونیش لەخەم و پەرێشانى و نائومێدى عەشقەکەى و نەگەیشتن بە خۆشەویستەکەى، ڕوح دەدا و دەمرێ، خەڵک ئەوان لە تەنیشت یەکتر بە خاک دەسپێرن. ئەگەر چى خاتوون وەکوو ژنێکى قارەمانى ئەو داستانە بە ئاشکرا لە بوارى نامووسەوە کەسایەتى لەمەترسی دایە بەڵام یەکێ لەلایەنە بەرچاوەکانى داستان دڵسۆزى و ڕوحم و بەزەیى ئەوە، هەستە ئاگرینەکانى ئەو بەرامبەر بە زەمبیل فرۆش، لە چوارچێوەى وشە گەلێک بە ڕەنگ و بۆنى عارفانە دەربڕدراوە، کە جەخت لەسەر وێچوونى هەوڵى ڕوحى زەمبیل فرۆشە، هەردووکیان کۆشکەکانى خۆیان کە زەمانێک ژیانیان تێدا بەسەر بردووە جێ دێڵن و جلى تاج و تەخت دەگۆڕنەوە بە جلى ئاسایى و دەکەونە شوێن ئەویندارەکەیان. لەبەشى ئاخیردا هەردووکیان دەگەنە یەکگرتنەوەیەکى خوازراو، بەهەر حاڵ ئەوە خاتوونە کەلەتەنیشت زەمبیل فرۆش بەخاکى دەسپێرن، نەوەک هاوسەرەکەى. بەو پێیە لە ڕوانگەى باوى کۆمەڵگاوە خاتوون بەهۆى تەسلیم بوونى بێ غەرەز و بێ غەل و غەشى خۆى بەعەشق، شیاوى ئەوەیە کە بگاتە زەمبیل فرۆش و تێکەڵى بێت، حوکمە عادى و ئاسایى یە ئەخلاقیەکان، (ئەو جۆرەى کە کۆمەڵگایەکى سوننەتى و عەشیرەیى بۆ مرۆڤە ئاساییەکانى بەکارى دێنێ) بە نسبەت ئەم دوو ژنە دەسڵاتدار و خاوەن پۆستە ڕادەوەستێ، ئەفسانەى بەناوبانگى زەمبیل فرۆش، نە ئەخلاق و کردارى خاتوون بە ناپەسەند و بێجێ مەحکووم دەکا و نە بەباشیشى وەسف دەکات، سەبارەت بە میعان خاتوونیش ئەو باس و خواسانەى کە بە ناشیاویەکانى ئەو هەبوو لەلایەن لایەنگرانیەوە چاوپۆشی لێ دەکرێ و بۆى دادەپۆشرێ، بەهەر حاڵ ئەوەی کە لێرەدا بۆمان دەردەکەوێ ئەوەیە کەئەگەر بڵێین کوردەکان و کۆمەڵگاى کوردى بە نسبەت ژنانەوە بە کۆمەڵگایەکى ڕۆشنبیر لەقەڵەم دەدرێن تەواو لە هەڵە داین.
ورەگیراوە
سانکۆ

لهسهر هێڵ نییه











عادهتی ئهم چهرخه وایه ، ئههل دڵ غهمگین ئهکا
شا ههمیشه ماته ، پیاده پهیلی جێی فهرزین ئهکا
لهسهر هێڵ نییه




زۆر سوپاستان دهكهم به رێزان دهستان خۆش
خوا ههر بۆ ئێمه تان بێلی
بزانین كه سێكی تری به رێز چی تری لا ده ست نا كهوێت
زیاتر له سهر ئهوه بێت ئایا په یوهندی ئیسلام و ئێزیدی چۆنه له گهل یهك تری
لهسهر هێڵ نییه