.
1- بەڕێوەبەری یانە Hemn Zanko لە کوردستان بە ئمێڵی ( hemn_kurdzhin@yahoo.com ) ..
ژمارەی مۆبایل ( 07812539505 ) .
2- بهڕێوهبهری گشتی ( ReKaN ) له ئهوروپا به ئیمێڵی ( Rekan_uk@hotmail.com ) ، ژماره تهلهفوونی( 00447754007706) .






بابهته گرنگهکانی بهکارهێنانی یانه














(٦٢) لهبارهی ئهم ئایهتهوه: [وانذر عشيرتك الاقربين ]
٩٦ـ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ (رضي الله عنه) قَالَ: لَمَّا أُنْزِلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ: [وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ] [الشعراء:٢١٤] دَعَا رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله عليه وسلم) قُرَيْشًا فَاجْتَمَعُوا، فَعَمَّ وَخَصَّ، فَقَالَ: (يَا بَنِي كَعْبِ بْنِ لُؤَيّ أَنْقِذُوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ النَّارِ، يَا بَنِي مُرَّةَ بنِ كَعْبٍ أَنْقِذُوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ النَّارِ، يَا بَنِي عَبْدِ شَمْسٍ أَنْقِذُوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ النَّارِ، يَا بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ أَنْقِذُوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ النَّارِ، يَا بَنِي هَاشِمٍ أَنْقِذُوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ النَّارِ، [يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ أَنْقِذُوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ النَّارِ]، يَا فَاطِمَةُ أَنْقِذِي نَفْسَكِ مِنَ النَّارِ، فَإِنِّي لَا أَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا، غَيْرَ أَنَّ لَكُمْ رَحِمًا سَأَبُلُّهَا بِبَلَالِهَا). [بخاري الوصاياهل يدخل النساء يولد في الاقارب /٢٦٠٢]
واته
(ابو هریره)(خوای لێ ڕازی بێت) دهڵێ: كاتێ ئهم ئایهته دابهزی [ وانذر عشيرتك الاقربين ] (الشعراء:٢١٤) پێغهمبهر(صلی الله عليه وسلم) قورهیشی بانگ كردو كۆبوونهوه بانگی قورهیشی بهگشتی و چهند كهسێك بهتایبهتی كرد، فهرمووی: (ئهی نهوهی كهعبی كوڕی لوئهی خۆتان ڕزگاركهن لهئاگر ئهی نهوهی موڕهی كوری كهعب، خۆتان ڕزگار كهن لهئاگر، ئهی نهوهی عهبدشهمس خۆتان ڕزگار كهن لهئاگر، ئهی نهوهی(عهبدول مهناف) خۆتان ڕزگاركهن لهئاگر ئهی نهوهی هاشم خۆتان ڕزگاركهن لهئاگر [ئهی نهوهی عهبدول موتهڵیب خۆتان ڕزگار كهن لهئاگر]ئهی فاتمه خۆت ڕزگاركه لهئاگر، من لهلای خوا هیچ دهسهڵاتێكم نییه، جگه لهوهی ڕهحم و خزمایهتی ههیه لهنێوانمانداو دهیگهیهنم).
لهسهر هێڵ نییه








(٦٣) پێغهمبهر(د.خ) فریای (ابوطالب)ناكهوێت
٩٧ـ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ (رضي الله عنه) أَنَّهُ قَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، هَلْ نَفَعْتَ أَبَا طَالِبٍ بِشَيْءٍ، فَإِنَّهُ كَانَ يَحُوطُكَ وَيَغْضَبُ لَكَ؟ قَالَ (صلی الله عليه وسلم): (نَعَمْ هُوَ فِي ضَحْضَاحٍ مِنْ نَارٍ، وَلَوْلَا أَنَا لَكَانَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ). [بخاري فضائل الصحابةقصة ابي طالب ٣٦٧، ٣٦٧٢]
واته
(عباس) كوڕی(عبدالمطلب)(خوای لێ ڕازی بێت) دهڵێ: وتم ئهی پێغهمبهری خوا(صلی الله عليه وسلم): ئایا كهڵكێكت گهیاند به(ابوطالب) ئهو جاران تۆی دهپاراست لهسهر تۆ تووڕه دهبوو؟ فهرمووی: (بهڵێ ئهو لهناو ئاگرێكی تهنكدایه، ئهگهر من نهبوومایه دهبوو لهقوڵایی خوارهوهی ئاگردا بوایه).
٩٨ـ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَ): أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله عليه وسلم) قَالَ: (أَهْوَنُ أَهْلِ النَّارِ عَذَابًا أَبُو طَالِبٍ، وَهُوَ مُنْتَعِلٌ بِنَعْلَيْنِ [من نارٍ] يَغْلِي مِنْهُمَا دِمَاغُهُ). [بخاري الطب٥٣٧٨]
واته
(ابن عباس) (خوای لێ ڕازی بێت) دهڵێ: پێغهمبهری خوا(صلی الله عليه وسلم) فهرموویهتی: (سوكترین سزای ئاگری دۆزهخ سزای (ابوطالب)ه، ئهویش جووتێ نهعلی لهئاگر دروستكراوی لهپێدایه، بههۆی ئهو نهعلانهوه مێشكی دهكوڵێت.
لهسهر هێڵ نییه








(٦٤) حهفتا ههزار لهئومهتم بهبێ لێپرسینهوه دهچنه بهههشت
٩٩ـ عن حُصَيْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ (رضي الله عنه) قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ فَقَالَ: أَيُّكُمْ رَأَى الْكَوْكَبَ الَّذِي انْقَضَّ الْبَارِحَةَ؟ قُلْتُ: أَنَا. ثُمَّ قُلْتُ: أَمَا إِنِّي لَمْ أَكُنْ فِي صَلَاةٍ، وَلَكِنِّي لُدِغْتُ. قَالَ: فَمَاذَا صَنَعْتَ؟ قُلْتُ: اسْتَرْقَيْتُ. قَالَ: فَمَا حَمَلَكَ عَلَى ذَلِكَ؟ قُلْتُ: حَدِيثٌ حَدَّثَنَاهُ الشَّعْبِيُّ، فَقَالَ: وَمَا حَدَّثَكُمُ الشَّعْبِيُّ؟ قُلْتُ: حَدَّثَنَا عَنْ بُرَيْدَةَ بْنِ حُصَيْبٍ الْأَسْلَمِيِّ أَنَّهُ قَالَ: لَا رُقْيَةَ إِلَّا مِنْ عَيْنٍ أَوْ حُمَةٍ، فَقَالَ: قَدْ أَحْسَنَ مَنِ انْتَهَى إِلَى مَا سَمِعَ، وَلَكِنْ حَدَّثَنَا ابْنُ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ (صلی الله عليه وسلم) قَالَ: (عُرِضَتْ عَلَيَّ الْأُمَمُ، فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ وَمَعَهُ الرُّهَيْطُ، وَالنَّبِيَّ وَمَعَهُ الرَّجُلُ وَالرَّجُلَانِ، وَالنَّبِيَّ لَيْسَ مَعَهُ أَحَدٌ، إِذْ رُفِعَ لِي سَوَادٌ عَظِيمٌ فَظَنَنْتُ أَنَّهُمْ أُمَّتِي، فَقِيلَ لِي: هَذَا مُوسَى وَقَوْمُهُ، وَلَكِنِ انْظُرْ إِلَى الْأُفُقِ، فَنَظَرْتُ فَإِذَا سَوَادٌ عَظِيمٌ، فَقِيلَ لِي: انْظُرْ إِلَى الْأُفُقِ الْآخَرِ، [فنظرتُ] فَإِذَا سَوَادٌ عَظِيمٌ، فَقِيلَ لِي: هَذِهِ أُمَّتُكَ، وَمَعَهُمْ سَبْعُونَ أَلْفًا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ بِغَيْرِ حِسَابٍ وَلَا عَذَابٍ). ثُمَّ نَهَضَ، فَدَخَلَ مَنْزِلَهُ، فَخَاضَ النَّاسُ فِي أُولَئِكَ الَّذِينَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ بِغَيْرِ حِسَابٍ وَلَا عَذَابٍ، فَقَالَ بَعْضُهُمْ: فَلَعَلَّهُمِ الَّذِينَ صَحِبُوا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله عليه وسلم) وَقَالَ بَعْضُهُمْ: فَلَعَلَّهُمِ الَّذِينَ وُلِدُوا فِي الْإِسْلَامِ وَلَمْ يُشْرِكُوا بِاللَّهِ [شيئاً] وَذَكَرُوا أَشْيَاءَ، فَخَرَجَ عَلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله عليه وسلم) فَقَالَ: (مَا الَّذِي تَخُوضُونَ فِيهِ). فَأَخْبَرُوهُ، فَقَالَ: (هُمِ الَّذِينَ لَا يَرْقُونَ وَلَا يَسْتَرْقُونَ، وَلَا يَتَطَيَّرُونَ، وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ). فَقَامَ عُكَّاشَةُ بْنُ مِحْصَنٍ فَقَالَ: ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ، فَقَالَ: (أَنْتَ مِنْهُمْ). ثُمَّ قَامَ رَجُلٌ آخَرُ فَقَالَ: ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ، فَقَالَ: (سَبَقَكَ بِهَا عُكَّاشَةُ). [بخاري الضب ٥٣٧٨]
واته
(حصین) كوڕی(عبدالرحمن) (خوای لێ ڕازی بێت) دهڵێ: من لهلای (سعیدی) كوڕی(جبیر) بووم وتی: كێتان ئهو ئهستێرهیهی دی كه دوێنێ كهوته خوارهوه؟ دهڵێ: وتم: من ئینجا وتم: بهڵام من لهنوێژدا نهبووم بهڵكو دوپشك پێوهی دابووم، وتی: ئهی چیت كرد؟ وتم: نوشتهم كرد وتی: چی وای لێكردی؟ وتم: فهرمودهیهك كه(شعبی) بۆی گێراینهوه، وتی: چییه ئهوهی شهعبی بۆی گێراونهتهوه؟ وتم: لهبورهیدهی كوری(حصين الاسلمي)هوه وتوویهتی: نوشته نییه [بۆ هیچ شتێ] مهگهر بۆچاوپیسی و گهزین نهبێ، وتی: بهڕاستی چاكی كرد ئهوهی چی بیستووه پهیڕهوی دهكات بهڵام(ابن عباس) بۆی گێراینهوه لهپێغهمبهری خواوه(صلی الله عليه وسلم) فهرموویهتی: ئوممهتهكان خرانه بهرچاوم، دهبینم پێغهمبهر ههیه كهسی لهگهڵدا نیه، ئینجا خهڵكێكی زۆرم پیشاندرا، گومانم كرد كه ئوممهتهكهی من بن، وپێم وترا: بروانه بۆ ئاسۆیهكیتر [سهیرم كرد]دهبینم خهڵكێكی زۆر، پێم وترا: ئهوه ئوممهتهكهی تۆیه، حهفتا ههزاریان لهگهڵتا بهبێ لێپرینهوه دهچنه بهههشتهوه، سزایان نییه). ئینجا ههستا، چووه ماڵهوه، ئینجا خهڵكهكه كهوتنه باسكردنی ئهوانهی كهبهبێ لێپرسینهوه دهچنه بهههشت و سزایان نییه، ههندێكیان وتی: لهوانهیه هاوهڵانی پێغهمبهر(بن، ههندێكیتریان وتیان: لهوانهیه ئهوانهبن لهسهردهمی ئیسلامدا لهدایك بوون و شهریكیان بۆ خوا دانهناوه، ئینجا پێغهمبهر(صلی الله عليه وسلم) هاته دهرهوه بۆناویان و فهرمووی: (ئهوه باسی چی دهكهن). ئاگاداریان كرد، فهرمووی: (ئهوانهن كهنوشته ناكهن، داوای نوشتهكردن ناكهن، ڕهشبینی ناكهن، پشت به پهروهدگاریان دهبهستن) (عهكاشه) كوڕی (محصل) ههستاو وتی: لهخوا داوا بكه بمخاته ناو ئهوانه، پێغهمبهر(صلی الله عليه وسلم) فهرمووی: (تۆ لهوانی) ئینجا پیاوێكیتر ههستاو وتی: داوا بكه خوا بمخاته ناو ئهوانهوه، فهرمووی: (عهكاشه پێشت كهوت).
لهسهر هێڵ نییه








(٦٥) من خوازیارم كه نیوهی خهڵكی بهههشت بن
١٠٠ـ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ (رضي الله عنه) قَالَ: كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله عليه وسلم) فِي قُبَّةٍ نَحْوًا مِنْ أَرْبَعِينَ رَجُلًا، فَقَالَ رسولُ اللهِ (صلی الله عليه وسلم): (أَتَرْضَوْنَ أَنْ تَكُونُوا رُبُعَ أَهْلِ الْجَنَّةِ). قَالَ: قُلْنَا: نَعَمْ، قَالَ: (أَتَرْضَوْنَ أَنْ تَكُونُوا ثُلُثَ أَهْلِ الْجَنَّةِ). فَقُلْنَا: نَعَمْ، فَقَالَ: (وَالَّذِي نَفْسُ محمدٍ بِيَدِهِ إِنِّي لَأَرْجُو أَنْ تَكُونُوا نِصْفَ أَهْلِ الْجَنَّةِ، وَذَاكَ أَنَّ الْجَنَّةَ لَا يَدْخُلُهَا إِلَّا نَفْسٌ مُسْلِمَةٌ، وَمَا أَنْتُمْ فِي أَهْلِ الشِّرْكِ إِلَّا كَالشَّعْرَةِ الْبَيْضَاءِ فِي جِلْدِ الثَّوْرِ الْأَسْوَدِ، أَوْ: كَالشَّعْرَةِ السَّوْدَاءِ فِي جِلْدِ الثَّوْرِ الْأَحْمَرِ). [بخاري الرقاقكيف الحشر ٦١٦٣]
واته
(عبدالله) كوڕی(مسعود) (خوای لێ ڕازی بێت) دهڵێ: ئێمه نزیكهی چل كهس لهخزمهت پێغهمبهری خوادا(صلی الله عليه وسلم) بووین لهچادرێكدا، پێغهمبهر(صلی الله عليه وسلم) فهرمووی: (ئایا ڕازین چواریهكی خهڵكی بهههشت بن) دهڵێ: وتمان: بهڵێ، فهرمووی: (ئایا ڕازین سێیهكی خهڵكی بهههشت بن، وتمان: بهڵێ: فهرمووی: (سوێند بهوهی گیانی موحهمهدی بهدهسته من خوازیارم ئێوه نیوهی خهڵكی بهههشت بن، ئهوهشی موسڵمان نهبێ ناچێته بهههشت، ئێوهش لهناو خهڵكی موشریكدا وهكو موویهكی سپی وان لهپێستی گایهكی ڕهشدا، یاوهكو موویهكی ڕهش لهپێستی گایهكی سووردا).
لهسهر هێڵ نییه








(٦٦) – فهرمانی خوا بۆ ئادهم لهههزار كهس نۆسهدو نهوهدو نۆیان بنێره بۆ ئاگر
١٠١ـ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ (رضي الله عنه) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله عليه وسلم): (يَقُولُ اللَّهُ (عزة و جل): يَا آدَمُ، فَيَقُولُ: لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ، وَالْخَيْرُ فِي يَدَيْكَ. قَالَ: يَقُولُ: أَخْرِجْ بَعْثَ النَّارِ، قَالَ: وَمَا بَعْثُ النَّارِ؟ قَالَ: مِنْ كُلِّ أَلْفٍ تِسْعَ مِائَةٍ وَتِسْعَةً وَتِسْعِينَ، قَالَ: فَذَاكَ حِينَ يَشِيبُ الصَّغِيرُ [وَتَضَعُ كُلُّ ذَاتِ حَمْلٍ حَمْلَهَا وَتَرَى النَّاسَ سُكَارَى وَمَا هُمْ بِسُكَارَى وَلَكِنَّ عَذَابَ اللَّهِ شَدِيدٌ] [الحج: ٢]). قَالَ فَاشْتَدَّ ذلك عَلَيْهِمْ، قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّنَا ذَلِكَ الرَّجُلُ؟ فَقَالَ رسولُ اللهِ (صلی الله عليه وسلم): (أَبْشِرُوا، فَإِنَّ مِنْ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ أَلْفًا وَمِنْكُمْ رَجُلٌ. ثُمَّ قَالَ: (وَالَّذِي نَفْس محمدٍ بِيَدِهِ، إِنِّي لَأَطْمَعُ أَنْ تَكُونُوا ثُلُثَ أَهْلِ الْجَنَّةِ). فَحَمِدْنَا اللَّهَ وَكَبَّرْنَا، ثُمَّ قَالَ: (وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، إِنِّي لَأَطْمَعُ أَنْ تَكُونُوا شَطْرَ أَهْلِ الْجَنَّةِ إِنَّ مَثَلَكُمْ فِي الْأُمَمِ كَمَثَلِ الشَّعْرَةِ الْبَيْضَاءِ فِي جِلْدِ الثَّوْرِ الْأَسْوَدِ، أَوْ: كَالرَّقْمَةِ فِي ذِرَاعِ الْحِمَارِ). [بخاري الرقاق قوله عزوجل [ ان زلزلة الساعة شيء عظيم ] ٦١٦٥]
واته
(ابو سعید) دهڵێ: پێغهمبهری خوا(صلی الله عليه وسلم) فهرموویهتی: (خوای عزوجل دهفهرموێت: ئهی ئادهم، دهڵێ: گوێرایهڵم و لهخزمهتتام چاكهیش لهدهستی تۆدایه، دهفهرموێت: وهفدی ئاگر بنێره، وتی: وهفدی ئاگر چهنده؟ فهرمووی: لهههموو ههزارێك نۆسهدو نهوهدو نۆ، دهڵێ: ئهوهش لهكاتێكا منداڵ سهری سپی دهبێت: [ئافرهتی سك پڕ سكهكهی فرێدهدا، خهڵك دهڵێی سهرخۆشن و سهرخۆشیش نین، بهڵكو سزای خوا سهخته) دهڵێ: ئهوه زۆر نارهحهتی كردن، ئینجا وتیان: ئهی پێغهمبهری خوا ئهو پیاوه كاممانه؟ پێغهمبهری خوا(صلی الله عليه وسلم) فهرمووی: (مژدهتان لێبێت، له یاجوج و ماجوج ههزارو لهئێوه یهك پیاو، ئینجا فهرمووی: سوێند بهوهی گیانی موحهمهدی بهدهسته من بهتهمام كه ئێوه چواریهكی خهڵكی بهههشتبن). ئێمهش سوپاسی خوامان كردو تهكبیرمان كرد، پاشان فهرمووی: (سوێند بهوهی گیانی موحهمهدی بهدهسته بهتهمام سێیهكی خهڵكی بهههشت بن). ئێمهش سوپاس بۆ خوامان كردو تهكبیرمان كرد، ئینجا فهرمووی: (سوێند بهوهی گیانی موحهمهدی بهدهسته، من بهتهمام ئێوه نیوهی خهڵكی بهههشت بن، نمونهی ئێوه لهناو ئوممهتهكاندا، وهكو موویهكی سپی وان لهپێستی گایهكی ڕهشدا یاوهكو: هێڵێكی سپی لهدهستی گوێدرێژێكدا).
لهسهر هێڵ نییه








دووهم: بهشی دهست نوێژ (كۆمهڵێك فهرمووده دهربارهی دهست نوێژ)
(١) ـ خوا نوێژی بێ دهستنوێژ وهرناگرێت
١٠٢ـ عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ: دَخَلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ (رضي الله عنه) عَلَى ابْنِ عَامِرٍ يَعُودُهُ وَهُوَ مَرِيضٌ، فَقَالَ: أَلَا تَدْعُو اللَّهَ لِي يَا ابْنَ عُمَرَ؟ قَالَ: إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله عليه وسلم) يَقُولُ: (لَا تُقْبَلُ صَلَاةٌ بِغَيْرِ طُهُورٍ، وَلَا صَدَقَةٌ مِنْ غُلُولٍ). وَكُنْتَ عَلَى الْبَصْرَةِ.
واته:
(مصعب) كوڕی(سعد) دهڵێ: (عبدالله) كوڕی (عمر) (خوای لێ ڕازی بێت) سهردانی (ابن عامر)ی كرد نهخۆش بوو، (ابن عامر) وتی: ئهی (ابن عمر) : ئایا لهخوا ناپاڕێیتهوه بۆم؟ (ابن عمر) وتی: لهپێغهمبهری خوام بیستووه(صلی الله عليه وسلم) فهرموویهتی: (خوا نوێژی بێ دهستنوێژ وهرناگرێت، خێری سامانی بهناههق بهدهست هاتووش وهرناگرێت) تۆیش فهمانداری بهسره بوویت. [واته لهوانهیه سامانت بهناههق بۆ خۆت لادابێت. النووی ٢/٢١٠].
لهسهر هێڵ نییه








(٢) دهست شۆردن لهكاتی لهخهو ههستاندا پێش ئهوهی دهست بخهیته دهفری ئاوهكهوه
١٠٣ـ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ (رضي الله عنه): أَنَّ النَّبِيَّ (صلی الله عليه وسلم) قَالَ: (إِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ نَوْمِهِ فَلَا يَغْمِسْ يَدَهُ فِي الْإِنَاءِ حَتَّى يَغْسِلَهَا ثَلَاثًا، فَإِنَّهُ لَا يَدْرِي أَيْنَ بَاتَتْ يَدُهُ).
واته:
(ابوهریره)(خوای لێ ڕازی بێت) دهڵێ: پێغهمبهری خوا(صلی الله عليه وسلم) فهرموویهتی: (ئهگهر یهكێكتان لهخهو ههستا بادهستی نهخاته ناو دهفرهكهوه ههتا سێ جار دهیشۆرێت، چونكه نازانێ لهكاتی خهودا دهستی لهكوێدابووه).
لهسهر هێڵ نییه








(٣)ڕێگریی لهپیسی كردن لهسهره ڕێگا و سێبهردا
١٠٤ـ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ (رضي الله عنه): أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله عليه وسلم) قَالَ: (اتَّقُوا اللَّعَّانَيْنِ). قَالُوا: وَمَا اللَّعَّانَانِ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: (الَّذِي يَتَخَلَّى فِي طَرِيقِ النَّاسِ أَوْ فِي ظِلِّهِمْ).
واته:
(ابوهریره) (خوای لێ ڕازی بێت) دهڵێ: پێغهمبهری خوا(صلی الله عليه وسلم) فهرمووی: (خۆتان بپارێزن لهو دوو نهفرهت لێكراوه)وتیان: ئهو دوو نهفرهت لێكراوه چین ئهی پێغهمبهر(صلی الله عليه وسلم)؟ فهرمووی: (ئهوهی لهسهره ڕێگای خهڵكیدا پیسی دهكات، یان لهسێبهرهكانیاندا).[(كهجێگای دانیشتنی خهڵكه)].
لهسهر هێڵ نییه








(٤) پهناگای كاتی سهرئاو
١٠٥ـ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَ) قَالَ: أَرْدَفَنِي رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله عليه وسلم) ذَاتَ يَوْمٍ خَلْفَهُ، فَأَسَرَّ إِلَيَّ حَدِيثًا لَا أُحَدِّثُ بِهِ أَحَدًا مِنَ النَّاسِ، وَكَانَ أَحَبَّ مَا اسْتَتَرَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله عليه وسلم) لِحَاجَتِهِ هَدَفٌ أَوْ حَائِشُ نَخْلٍ. قَالَ ابْنُ أَسْمَاءَ فِي حَدِيثِهِ: يَعْنِي حَائِطَ نَخْلٍ.
واته:
(عبدالله) كوڕی (جعفر) (خوای لێ ڕازی بێت) دهڵێ: ڕۆژێكیان پێغهمبهری خوا(صلی الله عليه وسلم) له پاشكۆی خۆیهوه سواری كردم، بهپهنهانی فهرموودهیهكی فهرموو كه بۆ كهسی ناگێڕمهوه، پێغهمبهر(صلی الله عليه وسلم) شتێك زۆر پێی خۆش بووبێت كهلهكاتی سهرئاودا خۆی پێ شاردبێتهوه بهرزاییهك، یان دیواری باخه خورمایهك بووه.
لهسهر هێڵ نییه








(٥) كهچویته سهرئاو چی دهڵێیت
١٠٦ـ عَنْ أَنَسٍ (رضي الله عنه) قال: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله عليه وسلم) إِذَا دَخَلَ الْخَلَاءَ قال: (اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْخُبْثِ وَالْخَبَائِثِ). [بخاري الوضوء مايقول عند الخلاء/١٤٢]
واته:
(انس)(خوای لێ ڕازی بێت) دهڵێ: ئهگهر پێغهمبهری خوا(صلی الله عليه وسلم) بچوایهته سهر ئاو دهیفهرموو: (اللهم إنی اعوذ بك من الخبث والخبائث).واته: خوایه پهنا دهگرم بهتۆ لهههموو جۆره پیسی و ههموو زیانبهخشێك لهشهیتان و جانهوهرو ههرشتێكیتر كهپیس و زیانبهخش بێت).
لهسهر هێڵ نییه








دستهكانت خۆش بیت خزمهتیكی گهورهیه سهركهوتوبی برام

لهسهر هێڵ نییه








(٦) لهكاتی سهرئاودا ڕوومهكهره قیبله
١٠٧ـ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ (رضي الله عنه): أَنَّ النَّبِيَّ (صلی الله عليه وسلم) قَالَ: (إِذَا أَتَيْتُمُ الْغَائِطَ فَلَا تَسْتَقْبِلُوا الْقِبْلَةَ وَلَا تَسْتَدْبِرُوهَا، بِبَوْلٍ وَلَا غَائِطٍ، وَلَكِنْ شَرِّقُوا أَوْ غَرِّبُوا). قَالَ أَبُو أَيُّوبَ: فَقَدِمْنَا الشَّامَ فَوَجَدْنَا مَرَاحِيضَ قَدْ بُنِيَتْ قِبَلَ الْقِبْلَةِ، فَنَنْحَرِفُ عَنْهَا، وَنَسْتَغْفِرُ اللَّهَ. [بخاري الوضوء الا تستقبل القبلة بغائط /١٤٤]
واته:
(ابو ایوب)(خوای لێ ڕازی بێت) دهڵێ: پێغهمبهر(صلی الله عليه وسلم) فهرموویهتی: (ئهگهر چوونه سهر ئاو بۆ میزوو پیسی ڕوو نهكهنه قیبلهو پشتیشی تێمهكه، بهڵكو ڕوبكهنه خۆرههڵات یان خۆرئاوا). (ابو ایوب) دهڵێ: چووین بۆ شام دهبینین ئاودهستهكان ڕووهو قیبله دروستكراون ئێمه ڕوومان وهردهگێراو داوای لێخۆشبوونمان لهخوادهكرد.
لهسهر هێڵ نییه








(٧) لهناو خانوودا مۆڵهت دراوه
١٠٨ـ عَنْ وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ قَالَ: كُنْتُ أُصَلِّي فِي الْمَسْجِدِ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ مُسْنِدٌ ظَهْرَهُ إِلَى الْقِبْلَةِ، فَلَمَّا قَضَيْتُ صَلَاتِي انْصَرَفْتُ إِلَيْهِ مِنْ شِقِّي، فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ: يَقُولُ أُناسٌ: إِذَا قَعَدْتَ لِلْحَاجَةِ فَلَا تَقْعُدْ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ وَلَا بَيْتِ الْمَقْدِسِ، قَالَ عَبْدُ اللَّهِ: وَلَقَدْ رَقِيتُ عَلَى ظَهْرِ بَيْتٍ، فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله عليه وسلم) قَاعِدًا عَلَى لَبِنَتَيْنِ، مُسْتَقْبِلًا بَيْتَ الْمَقْدِسِ، لِحَاجَتِهِ. [بخاري الوضوءمن تبرز على لبنتين/١٤٥]
واته:
(واسع) كوڕی (حبان) دهڵێ: لهمزگهوت نوێژم كرد، (عبدالله) كوڕی (عمر) پشتی كردبووه قیبله، كاتێ لهنوێژهكه بوومهوه چوومه ئهوبهر بۆلای (عبدالله) وتی: خهڵكی دهڵێن: ئهگهر چوویته سهرئاو ڕوونهكهیته نهقیبلهو نهقودس. (عبدالله)وتی: جارێكیان چوومه سهربانی ماڵێك پێغهمبهری خوام(صلی الله عليه وسلم) دی لهسهر دووخشت دانیشتبوو ڕووی لهقودس بوو، (واته پشتی لهقیبله بوو) دهستی بهئاو دهگهیاند
لهسهر هێڵ نییه








(٨) ڕێگریی لهمیزكردنه ئاوێك كه پاشان خۆتی پێ بشۆریت
١٠٩ـ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ (رضي الله عنه) عَنِ النَّبِيِّ (صلی الله عليه وسلم) قَالَ: (لَا يَبُولَنَّ أَحَدُكُمْ فِي الْمَاءِ الدَّائِمِ ثُمَّ يَغْتَسِلُ مِنْهُ). [بخاري الوضوءالبول في الماء الدائم ٢٣٦]
واته:
(ابوهریره)(خوای لێ ڕازی بێت) دهڵێ: پێغهمبهری خوا(صلی الله عليه وسلم) فهرموویهتی: (باكهستان میز نهكاته ئاوی وهستاوو دوایی خۆیشی تێدا بشوات). لهڕیوایهتێكیتردا: (میز مهكهره ئاوی ههمیشهییهوه (ڕاوهستاوهوه). كهلهبهری ناڕوات، دوایی خۆیشی تێدا بشۆرێت).
لهسهر هێڵ نییه








(٩) خۆپاراستن له پشكه میز
١١٠ـ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ (رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَ) قَالَ: مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله عليه وسلم) عَلَى قَبْرَيْنِ، فَقَالَ: (أَمَا إِنَّهُمَا لَيُعَذَّبَانِ، وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ، أَمَّا أَحَدُهُمَا فَكَانَ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِ، وَأَمَّا الْآخَرُ فَكَانَ لَا يَسْتَتِرُ مِنْ بَوْلِهِ). قَالَ: فَدَعَا بِعَسِيبٍ رَطْبٍ، فَشَقَّهُ بِاثْنَيْنِ، ثُمَّ غَرَسَ عَلَى هَذَا وَاحِدًا وَعَلَى هَذَا وَاحِدًا، ثُمَّ قَالَ: (لَعَلَّهُ أَنْ يُخَفَّفُ عَنْهُمَا مَا لَمْ يَيْبَسَا). [بخاري الوضوءمن الكبائر ان يستتر من بوله٢١٣]
واته:
(ابن عباس)(خوای لێ ڕازی بێت) دهڵێ: پێغهمبهری خوا(صلی الله عليه وسلم) بهلای دوو گۆڕدا تێپهڕی فهرمووی: (ئهم دووانه سزادهدرێن، بهڵام لهسهرشتی گهوره سزانادرێن [چونكه دهیانتوانی خۆیانی لێ بپارێزن ]، یهكێكیان قسهی دههێناو دهبرد، ئهوی تریان خۆی نهدهپاراست لهمیزهكهی). دهڵێ: داوای لقێك دارخورمای تهڕی كرد، كردی بهدووكهرتهوه، لهسهر ههر گۆڕێكیان كهرتێكی چهقاند، ئینجا فهرمووی: (بهڵكو[سزا]لهسهریان سووك بكرێت ههتا وشك دهبن).
لهسهر هێڵ نییه








(١٠) ڕێگریی لهخۆپاككردنهوه بهدهستی ڕاست
١١١ـ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ عَنْ أَبِيهِ (رضي الله عنه) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله عليه وسلم): (لَا يُمْسِكَنَّ أَحَدُكُمْ ذَكَرَهُ بِيَمِينِهِ وَهُوَ يَبُولُ، وَلَا يَتَمَسَّحْ مِنَ الْخَلَاءِ بِيَمِينِهِ، وَلَا يَتَنَفَّسْ فِي الْإِنَاءِ). [بخاري الوضوءالنهي عن الاستنجاء باليمين/١٠٢]
واته:
(عبدالله) كوڕی (ابو قتاده) لهباوكیهوه بۆمان دهگێڕێتهوه دهڵێ: پێغهمبهری خوا(صلی الله عليه وسلم) فهرموویهتی: (باكهستان زهكهری بهدهستی ڕاستی نهگرێت لهكاتی میزكردنیدا، لهسهر ئاویش بهدهستی ڕاست خۆی پاك نهكاتهوه، فوو نهكات لهدهفری[ خواردن و خواردنهوه]).
لهسهر هێڵ نییه








(١١) خۆپاككردنهوه بهئاو
١١٢ـ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ (رضي الله عنه): أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله عليه وسلم) دَخَلَ حَائِطًا وَتَبِعَهُ غُلَامٌ مَعَهُ مِيضَأَةٌ، هُوَ أَصْغَرُنَا، فَوَضَعَهَا عِنْدَ سِدْرَةٍ، فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله عليه وسلم) حَاجَتَهُ فَخَرَجَ عَلَيْنَا وَقَدِ اسْتَنْجَى بِالْمَاءِ. [بخاري الوضوءالاستنجاء بالماء١٤٩]
واته:
(انس) كوڕی (مالك) (خوای لێ ڕازی بێت) دهڵێ: پێغهمبهری خوا(صلی الله عليه وسلم) چووه پهنا دیوارێكهوه مێرد منداڵێك كه بچووكترینمان بوو شوێنی كهوت مهسینهیهكی بهدهستهوه بوو، لهتهنیشت درهختێكی سدرا داینا، پێغهمبهر(صلی الله عليه وسلم) لێبوویهوهو هاته دهرهوه هات بۆ ناومان به ئاوهكه خۆی پاك كردبووهوه.
لهسهر هێڵ نییه








(١٢)خۆپاككردنهوه بهبهرد بهتاك دهبێ
١١٣ـ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ (رضي الله عنه) -يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ (صلی الله عليه وسلم)- قَالَ: (إِذَا اسْتَجْمَرَ أَحَدُكُمْ فَلْيَسْتَجْمِرْ وِتْرًا، وَإِذَا تَوَضَّأَ أَحَدُكُمْ فَلِيَجْعَلْ فِي أَنْفِهِ مَاءً ثُمَّ لِيَنْتَثِرْ). [بخاري الوضوءالاستنجاء في الوضوء١٥٩]
واته:
(ابوهریر)(خوای لێ ڕازی بێت) دهیگهیهنێ بهپێغهمبهر(صلی الله عليه وسلم) دهڵێ: (ئهگهر كهسێكتان بهبهرد خۆی پاك كردهوه، با تاك بێت، ئهگهر كهسێكیشتان دهستنوێژی گرت با ئاو بكاته لووتیهوه ئینجا فنی بكاته دهرهوه).
لهسهر هێڵ نییه








(١٣) خۆپاككردنهوه بهبهردو قهدهغهكردنی بهتهرس و ئێسقان
١١٤ـ عَنْ سَلْمَانَ (رضي الله عنه) قَالَ: قِيلَ لَهُ: قَدْ عَلَّمَكُمْ نَبِيُّكُمْ (صلی الله عليه وسلم) كُلَّ شَيْءٍ حَتَّى الْخِرَاءَةَ؟ قَالَ: فَقَالَ: أَجَلْ، لَقَدْ نَهَانَا أَنْ نَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ لِغَائِطٍ أَوْ بَوْلٍ، أَوْ أَنْ نَسْتَنْجِيَ بِالْيَمِينِ، أَوْ أَنْ نَسْتَنْجِيَ بِأَقَلَّ مِنْ ثَلَاثَةِ أَحْجَارٍ، أَوْ أَنْ نَسْتَنْجِيَ بِرَجِيعٍ أَوْ بِعَظْمٍ.
واته:
(سلمان)(خوای لێ ڕازی بێت) دهڵێ: پێی وترا: پێغهمبهرهكهتان لهبارهی چوونه سهرئاوهوه ههموو شتێكی فێركردوون تهنانهت چۆنێتی دانیشتنی سهرئاویش؟ دهڵێ: وتی: بهڵێ. لێی قهدهغهكردووین كهرووبكهینه قیبله لهدانیشتنی سهرئاوودا، یان بهدهستی ڕاست خۆپاككردنهوه، ههروهها بهكهمتر لهسێبهرد خۆپاككردنهوه، وهیا خۆپاك كردنهوه به تهرس و ئێسقان.
لهسهر هێڵ نییه








زۆر سوپاس كاك سۆران دهست خۆش بۆ كۆمێنتهكهت
لهسهر هێڵ نییه